Lê Như Đồng: Chân trời định mệnh 4

Chương 9

Mật đồ

Cô giáo trẻ và tình yêu

Hữu lũng, Lạng sơn, Việt nam. Buổi sáng sớm trong thũng lũng rừng núi heo hút và còn nhiều hoang sơ này không yên tĩnh như người ta tưởng tượng khi chỉ sống dưới xuôi, trong những thành phố náo nhiệt xe cộ và đông đúc dân cư. Hai chú cháu Huy Đông đã ở đây 3 ngày rồi nhưng vẫn chưa quen được với sự ồn ào của lũ vật nuôi của ông bà chủ nhà. Đàn gà trống là lũ to mồm sớm nhất, chúng thi nhau gáy từ lúc nửa đêm. Thôi thì đủ các cung bậc trầm bỗng, the thé trẻ choai và khàn khàn già nua đua nhau lên tiếng trong cuộc thi giong mà người thưởng thức thẩm định là lũ gà mái cũng không kém ồn ào chí choé vặc nhau. Mấy con lợn cỏ lông dài xơ xác bẩn thỉu bùn đất, mõm nhọn luôn luôn eng éc đòi ăn và đuổi nhau rậm rich ngay dưới gậm nhà sàn. Có lẽ tiếng hót của chim rừng là thú vị hơn cả đối với hai chú cháu quen sống ở thành thị, tiếng chim hoạ mi đói thoại của hai con hai đầu rừng thánh thót một cách nghệ thuật là sự lạ lẫm không dễ có dược. Những lúc cao trào tiếng hót luyến láy vút cao lên của con đực như chọc thẳng vào vách đá tai mèo của dãy núi đá sừng sững để rồi bật ra tiếng vọng hoà vào tiếng hót nhẹ nhàng của con hoạ mi cái. Bè trầm phối âm cho cạp nhân tình là tiếng đàn khướu rừng rúc lên từng chập trong góc thung lũng.

Sưong mù lẫn quất quanh nhà và khí lạnh từ núi đá không cho phép ai ra khỏi nhà từ sáng sớm làm gì. Trong khi bà vợ hí húi dọn dẹp nấu nướng trong góc nhà sàn, ông Ké đã chuẩn bị xong ấm nước chè nóng và một đĩa bánh lá trên chiếc chiếu hoa Nga sơn ngay bên bếp lửa hồng ấm áp, ông chờ hai người khách lúc này đang đánh răng rửa mặt bên ngoài.

Ông Đông chưa được bình phục hoàn toàn, mình mẫy còn ê ẩm và đầu óc còn hơi choáng váng nên cử động của ông vẫn còn sự chậm chạp vung về. Dư âm của men rượu lá rừng uống đêm qua cũng chưa cho anh ban trẻ Nguyễn Đức Tân của ông thoát khỏi trạng thái lâng lâng pha chút bồn chồn.

- Hai chú cháu ăn bánh, uống nước đi. Sáng sớm như thế này dừng hít nhiều khí núi đá không lợi cho sức khoẻ của tạng người dưới xuôi đâu, phải lâu mới quen được đấy !

- Cám ơn ông bà ! Bánh này là bánh gì vậy, tôi chưa được thấy bao giờ.

- Bánh lá gai đấy, nó được bà nhà tôi giã nhỏ lấy nước để ngâm bột gạo xay từ cối đá, sau đó mới gạn ra thành bột nhão để gói trong lá chuối rừng. Màu xanh đen của bột chín là màu của lá gai rừng, nó có mùi thơm ngai ngái nhưng ngon lắm đấy, chúng tôi ăn hàng ngày mà không thấy chán đâu vớ.

Thật là thú vị cho những người khách vốn chỉ biết đến những món ăn có nhiều thịt cá ở miền xuôi, ăn uống đậm bạc và dễ tiêu hoá như ở đây làm cho con người nhẹ nhõm hơn, thánh thiện hơn giữa những mối quan hệ xã hội mộc mạc và chân thành chốn rừng sâu. Tân vừa khời cây que sắt cho bếp lửa cháy đượm hơn vừa ngập ngừng:

- Chú Đông ! Cháu có ý kiến như vậy này: Hiện nay chú tạm thời còn chưa hồi phục sức khoẻ do mấy ngày vừa rồi chú ít ăn uống với lại nọc độc của bò cạp vẫn chua hoàn toàn hết trong cơ thể, nên chúng ta tạm thời chưa đi đâu cả. Hôm nay là thứ 5, chúng mình sẽ khởi hành vào ngày kia tức là sáng thứ 7 được không chú ? với lại cháu cũng muốn…

Tân ngập ngừng rồi không nói tiếp nữa làm ông Đông hơi ngạc nhiên vì bản tính của chàng trai này, như ông biết, là rất ngay thẳng:

- Thì cháu cứ nói xem còn vì lí do gì nữa đi !

Tân lảng tránh bắng cách cắm cúi đẩy sâu thêm mấy cây củi váo trong ngon lửa đang nhảy nhót, sự lúng túng càng hiện rõ:

- Hôm ở Hà nội chú đã biết là cháu có quen một cô gái, em của bạn cháu hiện đang học IT ở Paris, cô áy là giáo viên của một trường Phổ thông trung học gần đây…

- À ! vây là rõ rồi, cháu muốn tranh thủ ra thăm cô ta chứ gì ? Chính đáng quá làm sao chú lại không tâm lí cho được. OK ! Tôi xin giơ tay ủng hộ tình yêu của tuổi trẻ.

Mặt Tân đỏ rực hơn vì ngượng và cũng vì hơi nóng của lửa hồng:

- Ấy chú nhầm rồi, chúng cháu mới quen mà thôi, chưa yêu đương gì đâu. Ý cháu không phải là muốn bỏ mặc chú ở đây để đi chơi đâu mà là, nếu chú cho phép …

Ông Đông vui vẻ ra chiều dễ tính:

- Sao lại không cho phép chứ, với lại cháu đi về đây là để giúp chú một cách tự nguyện, cháu có quyền quyết định chứ sao lại phải lệ thuộc vào ông già này làm gì.

- Vậy thì thế này, Thuỳ Trang muốn vào đây đi cùng chúng mình vào hai ngày nghỉ cuối tuần. Hôm qua cô ấy điện thoại cho cháu, bảo cháu năn nỉ chú.

- Ô …Ô chết thật ! cô cậu làm tôi bất ngờ quá ! Thứ nhất chuyến đi của chúng mình không biết mức độ khó khăn đến đâu để có thể một cô gái Hà nội có thể chịu đựng được. Thứ hai, với hai người đàn ông như chú cháu ta, liệu một cô gái trẻ đi cùng có làm phức tạp thêm trong sinh hoạt ngủ nghỉ hay không ? Thứ ba, chúng ta có chuẩn bị tư trang đi rừng cho 4 người đâu, mà người thêm vào lại một cô gái trẻ.

Chàng trai khẳng khái chứng tỏ rằng cu cậu đã hoàn toàn mong muốn có Thùy Trang trong chuyến đi này từ trước chứ không phải mới thoả thuận qua điện thoại một ngày trước đây:

- Chú không lo những khó khăn đó, chúng cháu sẽ khắc phục đươc, miễn là chú đồng ý. Chú đồng ý chú nhé, Thuỳ Trang tuy là con gái Hà nội nhưng cứng rắn và từng trải khó khăn trong cuộc sống rồi. Chỉ nguyên một việc lặn lội một mình lên tận trên này dạy học cũng đã chúng tỏ cô ấy không là tiểu thư nhõng nhẽo rồi.

- Thôi ! Tuỳ cháu, chú không phản đối nữa. Nhưng cháu phải hứa với chú là phải hết sức tôn trọng Thuỳ Trang, tình cảm phải trong sáng rõ ràng đấy nhé, Người ta là cô giáo Trung học, không được để cô ta phải thất vọng và oán trách chúng mình.

- Vâng ! cháu hiểu ý của chú, từ trước đến nay cháu chưa bị cô gái nào mà cháu quen biết thất vọng về cháu cả, nên với cô gái mà cháu có cảm tình như Trang cháu nỡ nào để cô ấy buồn, với lại khi cháu nâng cao quan hệ với Trang, cháu cũng phải suy tính nhiều rồi chứ, vì cô ấy là em ruột bạn thân của cháu mà.

Làm một cử chỉ khoát tay chấp nhận, ông Đông lắc đầu trong khi mủm mỉm cười ra chiều thú vị:

- Không ngờ chuyến đi của chú lên đây lại làm thêm chức năng cầu nối cho tình yêu tuổi trẻ, liều liệu mà thu xếp chu đáo cho người ta, để cho người ta than khóc là chết với tôi đấy nhé.

- Hoan hô chú. Thưa giáo sư đáng kính !

- Đừng mà có nịnh ! tôi là tôi nghiêm lắm đấy!

- Nếu vậy thì ngày mai cháu sẽ ra phó đón Thuỳ Trang và sắm sanh thêm một vài thứ thiết yếu nữa chú nhé.

- OK ! cháu cứ sử dung tiền trong tài khoản mà cô Hương Giang đã đua cho cháu, đừng để cho thiếu thốn thứ gì, con gái họ cần nhiều thứ lắm, hay là cháu điện thoại hỏi cô Hương Giang để được tư vấn.

- Vâng ! cháu biết việc cháu phải làm gì rồi vì chính Thuỳ Trang đã chủ động chuẩn bị, cô ta đã nói như vậy với chau qua điện thoại.

Giơ hai tay lên trời biểu thị sự đầu hàng vô điều kiện của mình, ông già lắc đầu:

- Thì ra tôi đã ở vào thế bị động rồi. Xin chịu thua tuổi trẻ ! Xin trân trọng tình yêu bất diệt !

- Ôi chú …

- Không lôi thôi nữa, Bây giờ cậu phải hỏi ý kiến của hai ông bà chủ nhà đây, Nhớ là phải xin phép cẩn thận về một người con gái đến nhà ở qua đêm trong nhà sàn này đấy.

Không ngờ hai ông bà chủ nhà lại mau mắn và vui vẻ đồng ý ngay, có lẽ chính lời giới thiệu của Tân về công việc giáo viên Trung học của Thuỳ Trang ở ngay phố huyện nhà, họ nghĩ đơn giản rằng, một co gái thành phố lặn lội lên đây day học cũng đủ để tin rằng đó là một cô gái đứng đắn, có tự trọng. Hơn nữa chính con gái họ cũng được học tại trường Trung học phố huyên trước khi trở thành sinh viên của một trường Cao đẵng Sư phạm tận Bắc giang. Căn buồng nhỏ cạnh buồng của ông bà Ké vốn là của con gái họ, giờ dành cho cô giáo trẻ Thuỳ Trang cũng không có gì là bất tiện cả.

Trong khi đó tại thành phố Rasheim, Cộng hòa liên bang Đức, ông Lương nhận được điện thoại từ phòng Hải quan thành phố:

- Herr Lê phải không ?

- Tôi là Herr Lê đây ! xin lỗi là tôi chưa liên lạc được với ban tôi ở Việt nam nên chưa biết được Code để mở tủ sắt…

Ông Lương nhanh nhẩu trình bày, nhưng giọng phụ nữ ở trong mày đã cắt ngang:

- Herr Lê, ông không cần làm gì thêm nữa trong việc này ! Không chờ đợi lâu hơn được nữa, chúng tôi phải tìm cách và đã mở cái két sắt của ông. Mời ông lên nhận nó về !

- Ô… vậy hả, Tôi sẽ đến ngay.Hen gặp lại !

- Dù gì cũng xong một việc, khỏi phải gắng liên lạc với ông Đông làm gì nữa. Mà cũng lạ là cái ông bạn vốn cẩn thận mà lại để máy Mobil tắt suốt máy ngày vừa rồi thế ? có điều gì đã xảy ra với cậu ta vậy - Người ban già lẩm bẩm trong khi với tay đặt lại chiếc điên thoai không dây vào Basis của nó trên mặt quầy hàng - Chắc là mình phải liên lạc với ông Kim ở Paris mới được. Bây giờ đến phòng Hải quan cái đã !

Trong chiếc két sắt mà nhân viên Hải quan đã mở toang trên mặt bàn làm việc chỉ có một cuốn lịch nhỏ bìa giả da đã cũ và một tấm thẻ nhỏ áng chùng như là tấm thẻ có mã từ tính để ra vào một cơ quan nào đó vì không có hình vẽ gì nhiều trừ một vài hoa văn cách điệu hiện đai làm nổi bật ba chử cái UBS rất chân phương. Chiếc thẻ được nhân viên Hải quan bóc ra từ mặt bìa trong của cuốn lich cũ vì nó được ông Đông dán ốp vào một cách cẩn thận vào đó, trong khi nó được bọc trong một cái vỏ băng Plastic cứng màu đỏ, nhỏ nhắn và xinh xẻo.

- Chiếc thẻ này là của ông ?

- Không phải là của tôi ! hôm nay tôi mới thấy nó là lần đầu vì những thứ trong này là của người bạn tôi để vào đó. Như các ngài thấy đấy, tôi cũng không biết được Cod để mở két.

- Thế ngài có biết dòng chữ này là có nghĩa làm sao không ? Nhân viên Hải quan vừa hỏi vừa chỉ cho ông Lương thấy mặt sau của tấm thẻ một dòng chữ nhỏ viết bằng một loại bút không xoá được bằng nước dùng để viết lên các đĩa CD. Đó là một dòng chữ và số Latinh khởi đầu bằng hai chữ cái HT tiếp theo là một dãy rất dài các chữ số lộn xộn khó nhớ và cuối cùng kết thúc bằng hai chữ cái QB, ông Lương lắc đầu:

- Tôi hoàn toàn không hiểu ý nghĩa của dòng chữ này và cũng xin nhắc lại, tôi chưa bao giờ thấy dòng chử kiểu này ở đâu cả !

- Ông khẳng định điều đó chứ ?

- Tất nhiên !

- Vây thì chúng tôi lập biên bản để giữ nó lại và ông phải kí xác nhận vào biên bản đó !

- Không có vấn đề ! ông Lương nhún vai tỏ vẻ bất cần.

Ra về với chiếc két sắt bị phá khoá, thú thật là ông Lương không tránh khỏi thắc mắc ngờ vực bạn mình:

- Huy Đông có ở đâu ra chiếc thẻ lạ lùng như vậy và vì sao ômg ta không mang nó theo như một vật bất li thân của mình, mà lại để lại đây, nơi mà ông ta khó có điều kiện đến được ? Dứt khoát nó không phải là chiếc thẻ ATM để rút tiền, vây nó là cái gì ? và dòng chữ trên thẻ được viết tay một cách cẩn thân, có ý nghĩa gì ?

Nhưng nghi ngờ đó khiến ông Lương càng phải nhanh chóng tìm cách liên lạc với bạn mình. Ngay tối hôm đó Bà Hương Giang mới cho ông Lương biết là chồng bà đang ở đâu đó trong rừng sâu phía Bắc, chính bà cũng không liên lạc được với chồng vì máy di động của ông Huy Đông đang ở trạng thái ngoài vùng phủ sóng.

Mấy đứa trẻ con ông Lương sau bữa tối quây quần bàn tán về sự việc xảy ra trong gia đình như mọi lần. Biết được điều rắc rối mà bố chúng gặp phải lúc ban sáng tại phòng Hải quan thành phố cô bé Jesca lại là người có ý kiến trước tiên:

- Con cho rằng, chú Huy Đông đã để lại những vật gì tại đây, có nghĩa là những thứ đó chú ấy không cần đến nó nữa. Người ta muốn giữ lại để điều tra, thì mặc kệ họ thôi, ba cũng không nên bân tâm đến nó làm gì.

Cô chị Monika cũng tỏ vẻ đồng tình với em:

- Theo con thì chiếc thẻ đó chỉ là chìa khoá mở cửa phòng ở khách san nào đó mà chú Đông quên không trả lại sau khi rời khách san, còn những chữ viết trên đó có thể là một cách gi nhớ gì đó mà thôi. Chắc chắn là nó không quan trọng gì, nên chú ấy bỏ đi, không mang theo.

Nhưng câu con trai cả thì thận trọng hơn:

- Để con vào Internet hỏi xem ba chữ viết tắt UBS nghĩa là gì rồi mình mới hiểu được nguồn gốc của chiếc thẻ. Dù thế nào đi chăng nữa thì Hải quan người ta đã giữ chiếc thẻ đó rồi, ba không nên tỏ ra quan tâm lắm đến nó vì như vậy chỉ làm cho người ta tăng thêm sự nghi ngờ, không có lợi gì cho mình. Ba cũng không nên gắng dùng Điện thoại để liên lạc với chú Huy Đông nữa, người ta có thể đang nghe lén, cung cấp thêm nhiều bằng chứng về những quan hệ với Việt nam lúc này theo con nghĩ là không nên.

Ông bố gật gù:

- Các con góp ý như vậy ba thấy rất đúng. Ba sẽ không quan tâm đến chiếc thẻ nữa. Nếu chú Huy Đông còn cần đến nó thì chú ấy tự khắc tìm cách liên lạc với Ba và chắc chắn rằng chỉ có chú ấy sang trực tiếp đến Hải quan và giả thích hợp lí thì người ta mới trả lại , ít nhất là lúc này họ đang có quyền thu giữ những gì mà họ thấy cần cho vụ án chống lại ba.

Từ đó ông Lương không gắng liên lạc với ông Đông nữa, dần dà ông cũng quên đi những sự rắc rối chung quanh chiếc két sắt vì cuộc sống kinh doanh chiếm mất nhiều thời gian và tâm trí của ông.

Chỉ có cậu con trai bỗng một hôm nói với ông:

- Con đã vào mạng và con thấy khả năng nhiều hơn cả là chiếc thẻ đó liên quan đến Union Bank Swiss viết tắt lá UBS. Cụ thể như thế nào thì con xin chịu. Con chỉ báo cho ba là như vậy.

- Cám ơn con. Chỉ là phỏng đoán thì cũng chẳng ích gì. Chú Đông khắc phải biết phải làm gì khi có một chiếc thẻ nhà bank ( chắc là chỉ để vào cửa cho nhân viên, hay là thẻ đỗ xe trong Parking riêng) Thuỵ sĩ. Nếu nó liên quan đến tài khoản của chú ấy ở đấy thì chú ấy phải để lại ở nhà ông Kim chứ không phải để lại ở đây. Chúng ta không nên mất thời giờ để tìm hiểu nó nữa.

Việt nam. Chiều thứ sáu, trong khi ông Đông đang cặm cụi làm việc trên máy tính xách tay của mình thì Tân đột ngột hiện ra trên cửa nhà sàn, theo sau cậu ta là Thuỳ Trang, cô gái mà ông Đông đã nhiều lần nghe tên, nhưng bây giờ mới gặp mặt:

- Thưa chú Đông, cháu xin giới thiệu Thuỳ Trang, em gái của bạn cháu !

“…em gái của bạn cháu”, ông Đông ngân lên trong đầu câu nói khách khí giả vờ của ông cháu lém lĩnh:

- Cháu chào chú ạ ! cô gái bẽn lẽn, chào lí nhí trong khi Tân lại tiếp tục:

- Chú Huy Đông mà anh đã kể với em đây! Và để như khoả lấp sự ngượng ngùng của mình cũng như của cô gái trước bậc cha chú mới quen, cậu chàng tán tĩnh một cách hơi cường điệu một tí:

- Chú Đông là người Huế và là đồng nghiệp của em, anh chưa kịp kể cho em biết, là chú ấy có một người vợ rất chi là đẹp…

- Thôi tôi xin cậu. Hãy để tâm vào đỡ hộ cháu gái tôi chiếc túi nặng ở tay đi đã kìa, thu xếp cho cô ta ngồi xuống đi đã. Tôi là tôi phê bình cậu đấy.

Tân đỏ bừng mặt chống chế:

- Thì cháu cũng đang xách cả hai tay đây thôi. Nào xin quí khách tạm vào nghỉ chân bên tấm chiếu này sau một chặng đường đi bộ khá xa nào !

Nhưng cậu trai không ngờ rằng Thuỳ Trang lại công kích mình:

- Anh Tân kì quá. Em đến đây với tư cách xin nhập vào đoàn đi thám sát hang Pu oẳn . Là thành viên của đoàn, em đâu phải là khách mà anh phải mời mọc gì. Cháu nói vậy, chú thấy có phải không ạ ! Thưa chú Trưởng đoàn !

Ông Huy Đông cười khà khà ra chiều ưng ý:

- Khá ! khá lắm ! chú nhiệt liệt vui mừng đón chào sự nhiệt tình của cháu.

Không bận đối đáp thêm nữa cô gái tự nhiên đi sắp xếp lại những thứ đồ đạc cá nhân của hai chú cháu vứt bừa bộn trền sàn gỗ, mặc cho anh chàng Tân lúng túng như người thừa đứng giữa nhà. Tuy vậy cậu ta thầm hãnh diện về cô bạn gái của mình trước ông chú nghiêm khắc „ cháu chẳng uông công khi kéo Thuỳ Trang đi cùng phải không nào“.

Trong khi đó ông Đông cũng giả bộ chắm chú vào màn hình máy tính , để mặc cho đôi ban trẻ tự nhiên hơn. Ông thầm nghĩ:

- Thằng bé cũng có con mắt tinh đời đấy, cô gái không xinh đẹp một cách rực rỡ mà lại có một khuôn mặt đẹp dịu dàng, trong sáng , thông minh. Tuy hơi thấp một tí, một tí thôi, nhưng chắc chắn cô bé này ăn đứt khối cô hoa hậu lăng nhăng trên truyền hình vì một thân thẻ rắn chắc nhanh nhẹn của một cô gái chăm làm, nếu cô ta trang điểm , tập dượt để đi thi. Cầu trời cho cháu tôi đừng có ham hố lao vào con đường đó mà hỏng hết cả học hành sự nghiệp.

Buổi tối hôm đó là một sự kiện lớn trong ngôi nhà sàn nép dưới rặng núi đá âm u, nơi mà ánh sáng của dòng điện còn phải cách một buổi đi bộ của các chị phụ nữ dân tộc Mường đi chợ ngoài bản lớn của xã. Quây quần bên mâm cơm đặc biệt hơn thường ngày nhờ sự tham gia của cô giáo Thuỳ Trang, bà mế để mặc món thịt gà cho cô gái mặc sức chế biến theo kiểu miền xuôi: thịt gà luộc chấm muối tiêu- chanh, canh cải xanh nấu lòng mề, một đĩa nộm xé phay thịt gà trộn bắp cải thái nhỏ chua cay lẫn vị bùi của lạc rang giã to hạt để những người đàn ông đưa đẩy vài chén rượu nhỏ, cô còn khéo lo làm thêm một đĩa sườn heo mặn ngọt săn nâu cánh gián có rắc vài lát ớt thái mỏng trông rất bắt mắt. Ba người đàn ông rất hài lòng trước sự khéo léo nội trợ của cô gái thị thành, có lẽ anh chang Nguyễn Việt Tân là còn tí khắt khe nào đấy như là sự e dè trước một đối tượng có nhiều ưu điểm không ngờ: Ngập ngừng muốn tiến một tí lại sợ mất tự do một chút trước một cô gái mà mình đã rất cảm tình là tâm lí của nhưng chành trai có nhiều tham vọng trong sự nghiệp học hành. Kinh nghiệm của các bậc đàn anh truyền lại đã nhấn mạnh sự tù túng vất vả khi có gia đình trong lúc mình chưa hoàn thành kế hoạch một công trình đang theo đuổi nào đó làm Tân nghi ngại.

Qua chuyện trò thân tình hơn, ông Đông biết được thêm về hoàn cảnh gia đình bố mẹ của cô giáo day văn Đặng Thuỳ Trang, khi kể về lí do mà mình lên trên này dạy học cô hơi chút trầm tư:

- Thưa chú, từ khi bố cháu mất vì bệnh ung thư, mẹ cháu vì quá buồn nên không tiếp tục đi làm nơi cơ quan Tổng cục, nơi mà bố cháu một thời là Thủ trưởng vì mẹ cháu bảo không chịu được nỗi đau lòng khi thấy những người đã vì lòng tham mà gài bố cháu vào vòng kỉ luật. Cái chết của bố cháu là do họ gián tiếp gây ra, khi ông vì quá buồn nên hút thuốc quá nhiều trong những ngày chờ cấp trên phân xữ trắng đen, thất vọng sâu sắc làm ông lao lực hoá nên ung thư phổi mà chết. Mẹ cháu liệt giường từ độ ấy, trong đầu bà lúc nào cũng mong mỏi những người bạn cũ của chồng mình công minh giúp bà lấy lại công lí, nghĩ suy nhiều quá, thất vọng nhiều quá khiến bà bị lú lẫn. Hai anh em cháu chăm sóc mẹ hơn 5 năm thì bà không gượng được nữa. Sau khi mẹ cháu về cùng bố cháu, anh cháu quyết tâm học giỏi để có học bổng đi du học, có lẽ anh ấy chẳng về nữa đâu. Còn cháu sau khi ra trường không có cơ hội và hơn nữa không muốn lao vào chay vay bằng mọi cách để được ở lại Hà nội, nhân có đứa bạn gái cùng học quê ở đây rủ cháu đi cùng. Vậy là cháu đi mà không suy tính thiệt hơn gì cả. Cháu sẽ gắng tiến thân bằng con đường không lệ thuộc vào một ai hết.

Cô gái này không cần ai thương hại mình, đối với cô, sự an ủi sáo mòn đôi khi lại làm cô tổn thương – nghĩ vây nên ông Đông chỉ hỏi thêm:

- Cháu có yêu nghề day văn không ?

- Có chứ ạ, từ bé cháu rất thích đọc sách, hễ có thời gian là cháu vùi mình vào thế giới văn học, nhất là các tác phẩm hiện thực phương Tây. Trong trường sư phạm, cháu được các bạn tặng cho danh hiệu „ ma xó thư viện „ vì cháu lục lạo tất cả các thư viện đến nỗi đưa nào cần tư liệu gì chỉ cần hỏi cháu là cháu chỉ cho, đỡ bao công đi tìm. Đứng trên bục giảng, cho đến nay cháu vẫn còn cảm giác thăng hoa hết mình cho bài giảng, đó cũng là một sự dở hơi của cháu phải không chú ?

- Mong sao tất cả nhưng ai đang và sẽ làm thầy có được cái dở hơi đó, cháu gái ạ !Cho chú tò mò một chút nhé: cháu có dự định gì về tương lai không ?

- Cháu thích viết văn, khi nào vốn sống vốn tri thức của cháu đạt đến một mức nào đó khiến cháu không thể cưỡng lại được việc cầm bút, cháu sẽ gắng dành nhiều tâm sức cho công việc đó. Đó là ý thích và bản năng thúc dục, còn thành công thì cháu nghĩ còn nhều khó khăn lắm, phải không chú ?

Ông Đông hơi lúng túng trước suy nghĩ bạo liệt, ngay thẳng của cô gái, ông tự soi vào bản thân mình vẫn còn nhiều điều đáng chê trách, ân hận thì biết nói với Thuỳ Trang như thế nào đây ?

- Đúng vậy đó cháu ạ ! nhiều khi biết mười mươi là đúng, là phải làm, là thăng hoa đúng hướng, mà nhiều người đành bẻ lưỡi bút đi không dám viết, thậm chí từ biệt luôn cái nghề mình yêu đấy cháu ạ. Vì nếu viết thì lại phải tuôn ra những cái không phải là của mình nữa. thà đừng viết còn hơn. Vây đấy !

Nhưng dường như sợ mình làm cô gái nhụt chí cuộc đời, Huy Đông vội thêm:

- Đấy là chú nói theo kiểu thế hệ của chú, thế hệ „ Thời thế thế, thế thời phải thế“. Thế hệ của cháu chắc phải khác hơn.

Thuỳ Trang mỉm cười , bướng bỉnh :

- Chú đừng an ủi cháu !Cháu biết rằng Thời thế có thể vẫn thế, nhưng con người của thế hệ chúng cháu không phải như trước nữa, phải khác thế hệ của ông cha chứ, nhất là trong thời đại toàn cầu hội nhập mà chú.

- Nghề văn ở Việt nam ta đã có thời là nghề mạo hiểm trong chốn mịt mù, vinh cũng đó mà hoạ cũng khôn lường. Khi muốn có một tác phẩm để đời, tác phẩm ở đỉnh cao nghĩa là anh phải đi chênh vênh trên đường phân thuỷ của đỉnh núi đá tai mèo, ranh giới của sống chết nhiều khi không biết từ đâu mà có nữa, một làn gió độc của sự vu vạ cũng khiến anh chao đảo, hiểm nguy. Nhưng chấp nhận cuộc chơi đã đâu phải có ít người lao vào, và trên con đường đó biết đâu cháu là người chay tiếp chặng cuối đến thành công. Cứ phải cầm bút đi cháu ạ, cú phải thực sự bắt tay làm một cái gì đó đi đã, còn hơn không có gì trong cuộc đời đầy lo toan cơm áo gạo tiền này, mà cháu lại là nữ nhi yếu đuối.

Huy Đông kín đáo liếc sang phía Tân, cậu ta nãy giờ vẫn lặng lẽ nhìn chăm chú vào một điểm vô định nào đó trên nhưng ngọn lửa đang nhảy nhót trước mặt, nhưng chắc chắn là không bỏ sót một lời nào cuộc trò chuyện của hai chú cháu. Ông nghĩ rằng, nếu chấp nhận yêu thương để đi hết cuộc đời với một co gái đầy cá tính mãnh liệt như Thuỳ Trang, cậu ta cũng phải là người có bản lĩnh, là người bạn đời đầy cảm thông, chịu đựng hi sinh. Điều đó không dễ dàng một chút nào hết.

Cô gái đã đứng lên chủ động cùng bà mế lo toan những công việc nội trợ sau bữa ăn, cô làm việc một cách tự nhiên như đã ở đây từ lâu, như là việc đã trở nên trách nhiệm hàng ngày rồi. Hai người như hai mẹ con nhẹ nhàng trò chuyện về một vấn đề gì đó có vẻ thân thiết hơn trong góc xa của căn nhà. Bên bếp lửa hồng ông Ké cũng đã ngà say men rượu, với tay lấy thêm một chai nữa, nhưng hai chú cháu ông Đông vội ngăn lại:

- Thôi đủ rồi ông ạ !Chú cháu tôi không uống nữa đâu !

- Hai cán bộ thấy đó, nhà chúng của chúng mình mấy khi lại vui như thế này đâu. Ngay cả khi con gái tôi về thăm hoặc về nghỉ hè cũng không bằng được. Cái lòng mình vui, cái miệng mình lại muốn uống, muốn trò chuyện, muốn hát.

Với bản chất mộc mạc như núi rừng, như tảng đá phong sương bên bờ suối, ông già đứng lên đi đến vách gỗ đỡ lấy cây đàn tính treo ở đó đã lâu vì có lẽ cây đàn chỉ là vật chứng kỉ niệm của một thời trai trẻ mà thôi. Thời của trai gái hen nhau bên bờ suối, nói với nhau không phải bằng lời mà vấn vít tỏ tình bằng tiếng đàn môi, bằng sáo trúc và bằng tiếng đàn tính giản đơn nhưng ấm áp. Trai gái thời nay, dù ở sâu trong núi cũng đã khác trước nhiều lắm, các phưong tiện hiện đại len lỏi thay thế dần nếp sồng của thanh niên và những đêm trăng bên suối rừng cũng vắng bóng nhưng cuộc tình e lệ nguyên sơ. Trong các bản làng, tiếng nhạc sập sình át hẳn tiếng đàn môi, những cây gitar mang về từ phố huyện đẩy lùi cây đàn dân tộc đơn sơ về nằm im trên vách gỗ.

Thấy ông Ké cân dây, dạo thử mấy tiếng đàn, Thuy Trang giành lấy những công việc mà bà chủ nhà đang làm:

- Bác gái để đó cho cháu ! Bác ra hát cùng bác trai đi !

Bà già ngượng nghịu:

- Ông ấy thật vẽ chuyện, già rồi mà, hát gì nữa. Với lại đã lâu lắm rồi không hát, mình có còn nhớ gì đâu.

Tuy nói chối vậy, nhưng rõ ràng bà Ké đã bị cuốn hút vào hoài niệm trẻ trung xa xưa, khi tiếng đàn của chồng mình bắt đầu ngân nga theo giai điệu một bài hát hết sức quen thuộc. Bà kéo tay cô giáo:

- Thôi cái cô giáo cứ để đấy, ra ngồi chơi mà nghe ông nhà tôi hát.

Tiếng hát đều đều giản đơn, mang tính kể lể, tự sự, tâm tình của ông bà chủ nhà nếu cất lên giũa phố phường thì trở thành nhàm chán, nhưng giũa núi rừng hoang vu và với nhưng con người đã phần nào lâng lâng trong men rượu lá thì lại rất hấp dẫn, sâu lắng. Mặc dù không hiểu gì nhiều nội dung của các bài hát tiếng dân tộc, cả 3 chú cháu ông Đông cũng đều đắm chìm trong cảm xúc mộc mạc của nó. Những lúc như thế này con người trở nên thánh thiện, trải lòng hơn. Họ im lặng cho tâm hồn xôn xang. Đêm rừng thăm thẳm khó quên cứ vậy mà ngân nga trong lòng cô gái miền xuôi, cô trằn trọc lắm mới chìm vào được giấc ngủ trong một góc buồng nhỏ của nhà sàn. chắc hai chú cháu ông Đông cũng vậy.

Sau bữa ăn sáng được hai người phụ nữ chuẩn bị từ lúc trời còn mờ tối, 4 người bắt đầu chuẩn bị cho chuyến đi. Ba người đàn ông mặc ấm hơn, trước khi mặc thêm ngoài cùng 3 bộ quần áo màu da cam bằng vải tổng hợp dày và chắc, chuyên dụng cho những người đi núi. Tân đã cùng bà Hương Giang tìm mua chúng trong của hàng Decathlon chuyên bán đồ thể thao ở Paris trong những ngày chờ ông Đông trở về từ nước Đức. Thuỳ Trang cũng được trang bị tương tự, nhưng là sản phẩm được may trong nước, tuy vậy cũng không kém bền chắc vì nguyên liệu vẫn là thứ nhập từ nước ngoài. Mang ủng đi rừng giống như mọi người, ông già dân tộc Mường thích thú đi đi lai lại trên mắt sàn gỗ với tiếng kót két của gót giày vui tai, tuy bộ quần áo không hợp với thân hình nhỏ nhắn của ông, nhưng ông rất ưng ý với món quà dặc biệt này từ những người bạn mới quen.

Họ khởi hành khi không khí không còn lạnh giá vì sương núi. Ông chủ nhà đi trước dẫn dường với cây dao quắm trong tay và chiếc túi thổ cẩm choàng qua vai, trong đó chủ yếu là một tấm ni lon gấp nhỏ, chiếc tẩu thuốc và một vài chai thuốc lá rừng mà như ông giới thiệu là có rất nhiều công dung chữa chay vết thương hoặc nọc độc của rắn rết hay côn trùng, đặc biệt không thể thiếu dược vẫn là hai chai rượu tự nấu. Ông Đông gọn gàng một chiếc Balô, ngoài một vài thứ tư trang thiết yếu vật nặng nhất là một chiếc búa máy chuyên dùng đẻ khoan hay đục đá, với công suất mạnh và nhãn hiệu Bosch, nó thừa sức bắn thủng các tấm nền bê tông dày. Ông cũng không quên mang theo dây thừng, búa tay, kìm to và đèn pin vì ông hình dung được phần nào công việc mà họ cần phải làm theo mô tả trong nhật kí để lại của ông Tự, cha của ông, người đã không thành công trong chuyến khảo sát năm xưa do thiếu dụng cụ. Đi sau ông Đông là Thuy Trang, balô của cô lèn chặt cứng thức ăn dự phòng và dụng cụ y tế sơ cứu, khẩu trang chống độc. Tân nói đùa khi giúp cô gái đeo chiếc túi lên lưng:

- Em là người mà mà hành lí sẽ nhẹ dần vì lương thực sẽ can dần trong chuyến đi này đấy. Đúng là khôn thật ! Hay là đổi cho anh nhé ?

- OK, anh muốn thì em sẵn sàng, đừng có mà xem thường con gái Việt nam. - vừa nói Thù Trang vừ hăng hái nhấc chiếc túi vuông vức dặt trên sàn nhà, cô không ngờ nó quá nặng đối với cô làm cho cô loạng choang.

- Trời ! sao mà nặng quá vậy ? Cái gì trong đó vây anh ?

Chàng trai cười vang, chế giễu:

- Con gái Việt nam, không chịu đổi túi cho anh nữa hả ?

- Thì ai mà biết được nó năng vây !- cô gái phụng phịu, hơi giỗi – Thì cứ nói cho em biết cái gì trong đó ?

- Máy phát điện cơ động !

- Thật ư ? Nhưng để làm gì ?

- Ngốc ơi là ngốc ! máy đục đá mà không có điện thì cũng chỉ là một cục sắt vô dụng thôi cô ạ !

- Thì người ta đâu có thạo ba cái thứ đó như anh đâu mà ngốc với khôn ! Rõ là xấu khi cứ bắt nạt người ta !

Anh chàng Tân có vẽ khoái chí, cứ chọc hoài cô gái làm ông Đông cũng vui lây:

- Cháu gái ơi ! cháu nắm trong tay một thứ vũ khí rất lợi hại đấy, đừng cho cái thằng háu đói ấy ăn một bữa là hắn hết to mồm ngay thôi mà !

- Chú lại về phe của Trang rồi ! Hại cho cháu quá !

Họ lên đường trong không khí vui vẻ như vậy, để lai trên căn nhà sàn bà Mế một mình dõi theo đoàn người cho đến khi vạt tre rừng che khuất cái balo màu xanh rêu trĩu năng trên dáng đi hơi cúi về trước của Tân , người đi cuối cùng.

Thuỳ Trang hỏi Tân:

- Đường đi từ đây vào đến bản bao xa hở anh ?

- Nói theo kiểu của người Mường đây thì mất hơn chục con dao quăng đấy !

- Thế là nghĩa làm sao ? em hỏi thật mà anh cứ đừa dai hoài ! Biết thế em chẳng hỏi anh làm gì !

- Thì đúng như vậy mà ! không tin Trang cứ hỏi lại lại ông Ké hoặc chú Đông đi !

- Thì anh giảng giải cho em đi ! – cô gái ý nhị - em cần anh mà, hỏi người khác thì nói làm gì nữa !

Ông Đông cười to :

- Ông Ké ơi ! chúng ta bị chúng nó, cái lũ trẻ con này, cho ra rìa rồi đấy – Ông quay sang hai ban trẻ đang cúi gầm bước đi để có giấu vẻ ngượng ngùng vì câu nói hơi bộc lộ tình cảm lộ liễu của Thuỳ Trang - Giờ thì muốn hỏi gì chú cũng không giải thích cho cháu nữa đâu đấy nhé !

- Chú cứ giễu cháu hoài à ! chẳng bênh cháu mà còn …

- Thôi được ! em nghe đây: Người Mường đi rừng thường vác trên vai con dao quắm, khi nào thấy mỏi thì họ lải đổi tay để chuyên con dao sang vai kia, mỗi chặng đường đi đựơc giữa hai lần đổi vai như vậy họ gọi là một quãng dao quăng. Rõ chưa ?

- Thế mỗi con dao quăng ước chừng là bao nhiêu Ki lo mét ?

- Thì cũng tuỳ từng người. Của ông Ké thì chừng 2 – 3 km. còn nó tính theo khả năng chịu đựng của em chắc chưa dến 50 m thôi !

- Ôi ! theo người Mường thì hôm nay chúng ta phải luồn rừng nhưng hơn 30 km à !

- Xa lắm à ? có đi đựoc không ? anh là anh không cõng được đâu đấy, em nặng lắm !

Biết là Tân trêu, cô gái cự nự:

- Chẳng phải nhờ đến anh ! Để rồi xem ai phải cõng ai ! Hãy đợi đấy !

Ông Đông xen vào:

- Chú có một cách làm ngắn đoạn đường ! Đố hai cháu biết cách gì ?

- Chắc là chú tìm một lối đi tắt qua núi đá chứ gi ? đường đi có ngắn lai hơn nhiều lần hơn bằng cách đó thì cháu cũng xin chịu ! - Thuỳ Trang nhanh nhẩu.

- Không phải vậy đâu cô bé ơi ! Lại ngốc ơi là ngốc ! Tân được dịp lại trêu ngay - Chịu khó suy nghĩ kĩ lại xem nào ? Làm cô giáo dạy người ta mà không từng đọc một câu chuyên…

Ông Đông chặn ngay lời của chàng trai ra vẻ muốn giữ một bí mật chung của hai người:

- Suỵt ! Bộ cháu nghĩ những năm đi học từ bé đến lớn của Trang có nhiều thời gian rỗi để đọc hết các cuốn cuốn chuyện hay sao. Học suốt ngày các môn học vừa ôm đồm vừa quá tải ở trường, còn về nhà là các buổi học thêm, những đống bài tập … cũng không dễ mấy ai còn thời gian mà vui chơi hoặc nghiền sách như trẻ con ở nước ngoài đâu cháu .

Thấy ông Đông tỏ ý thanh minh bênh vực cho mình, cô gái phấn khởi dí ngón tay về phía đối thủ:

- Anh Tân thấy chưa, ở trong nước người ta học hành khốn khổ, chứ đâu như anh ở tân bên Pháp sướng quá đâu có biết gì mà cảm thông, lại còn chế giễu che trách một vài điều chưa được biết của người ta cơ chứ.

Chàng trai làm bộ nghiêm mặt, lên giọng kẻ cả:

- Thôi được ! nếu nhà ngươi trình bày căn kẽ được thực trạng và nguyên nhân của nền giáo dục nước nhà mà nhà ngươi vừa kêu ca thì ta đây tha cho, bằng không thì đừng có trách ta vô tình đấy nhé.

- Xì ! đừng có mà làm phách ! trong lĩnh vực Vật lí thì em không biết gì, chứ về giáo dục ở Việt nam, thì cô giáo Trung học Đặng thuỳ Trang đây không đến nỗi kém cạnh so với anh đâu đấy, đừng có mà xem thường !

- Thôi được ! Anh và chú Huy Đông cho em thời gian 15 phút suy nghĩ rồi mới trình bày ý kiến của mình, nhưng nhớ đó phải xuất phat từ nhận thức của em. Chớ mà nhắc lại như con vẹt phát biểu trong các nghị quyết là anh gạt ngay đấy nhé.

Thuỳ bỉu môi giễu cợt:

- Em chẳng cần đến thời gian lâu như thế để chuẩn bị - Cô gõ ngón tay nhỏ nhắn lên vầng trán xinh xẻo của mình- tất cả nó có sẵn trong này rồi, em nghiền nghẫm mọi nhận xét của mình lâu nay rồi chỉ tiếc là không có điều kiên để trình bày cho ai nghe thôi. Nếu hôm nay anh Tân tự nguyện chịu đựng nghe em nói thì hay quá .

- Bon ! Ta vì người mà phải chịu tra tấn ! Bắt đầu đi!

Không tiếp tục trò chuyện theo lối đùa giỡn nữa, Cô gái hướng về ông Đông với nét mặt đăm chiêu sâu lắng:

- Thưa chú ! chú là một nhà giáo lâu năm và có học vị, cũng như học hàm cao trong nghề nghiệp nghiên cứu và giảng dạy, hơn nữa môn nghiên cứu chuyên sâu của chú là Lịch sử, cũng như văn học- chuyên môn của cháu – là những lĩnh vực khoa học xã hội, gắn liền với đời sống văn hoá, giáo dục của đất nước. Tuy cháu chưa đựợc đi ra nước ngoài để học tập và cũng để có một khoảng cách đủ xa để xem xét mội vấn đề ưu điểm cũng như tiêu cực của hệ thống giáo dục nước nhà một cách khách quan. Nhưng thực trạng cuộc sống hàng ngày diễn ra trong trường cháu khi học Đại học, thực trạng dạy và học ở các trường phổ thông cơ sở, phổ thông trung học mà cháu từng đến thực tập sư phạm hay công tác giảng dạy, khiến cháu suy nghĩ nhiều, để rồi cháu dành phần lớn thời gian có thể có, để tìm đọc các sách bàn về lí luận giáo dục trong các thư viên cũng như trong Internet. Cháu cũng đã có một số nhận thức nhất định, đựoc trao đổi ở đây với chú và anh Tân như là một tâm sự của một đồng nghiệp đi sau, cháu rất lấy làm may mắn.

Biết cô gái đã bước vào tâm trạng say mê học thuật, Tân có ý đi ngang hàng với cô để đề phòng cô bị vấp ngã vì những tảng đá hay nhưng khúc rễ cây rừng nhô lên bất chợt trên con đường rừng vốn đã rất gập ghềnh lồi lõm. Ông Ké và Huy Đông cũng cố đi chậm lại một tí.

- Nhìn lại chặng đường xây dựng và hoạt động của hệ thống giáo dục của Việt nam kể từ lúc nước nhà được độc lập 2.9.1945 đến nay . Cháu chỉ xét từ cái mốc 1945 là vì trước đó tuy các hoạt động dạy và học ở nước ta đã có nhưng tự phát và manh mún, không có tính nhất quán trong hình thức tổ chức, cưng như trong phương pháp giảng dạy, ngay cả ngôn ngữ dùng để day và học cũng không thống nhất vì xã hội Việt nam lúc đó là xã hội nửa phong kiến kiểu Nho giáo, nửa thuộc địa của thực dân Pháp.

Cháu tạm chia ra ba thời kì căn cứ vào sức sống, tính hiệu quả của Hệ thống giáo dục: Từ 1945 đến những năm 70 cháu gọi là thời kì xuất phát thấp, từ những năm 70 đến đầu những năm 90 cháu gọi là thời kì bi hài, còn từ đó đến nay cháu gọi là thời kì mất hướng.

Trong thời kì xuất phát thấp chúng ta khởi nghiệp xây dựng hệ thống giáo dục từ một cái nền gần như trắng trơn, phơi phới niềm tin cách mạng xã hội chủ nghĩa chúng ta không do dự nhập khẩu mô thức xây dựng và hoạt động hệ thống giáo dục từ Liên xô và Trung quốc. Cũng như trong các nước xã hội chủ nghĩa khác, cái mới lạ của tư duy duy lí ảo tưởng về một xã hội ưu việt là nét chủ đạo làm cỗ máy giáo dục mới tinh vận hành một cách có hiệu quả, khi mà vốn tri thức của cả nhân loại chưa phát triển ồ ạt trong tất cả các lĩnh vực, nghiên cứu khoa học kĩ thuật đang nặng về nghiên cứu cơ bản vì ở đó còn tồn tại nhiều mảng hoang vu, nhu cầu con người còn đơn giản và ít đa dang nên dễ dàng chấp nhận, đồng lòng, đặc biệt là lúc đó công nghệ thông tin mới manh nha ra đời chưa xâm nhập sâu rộng vào cuộc sống của con người nên chưa khẳng định vai trò đòn bẩy phát triển xã hội loài người của kĩ thuật vô cùng lợi hai này, trong bối cảnh đó hệ thống giáo dục Việt nam tuy rất gian đơn nhưng đã phần nào đáp úng đươc nhu cầu đào tạo con người của xã hội cấp thấp, nhiều thành quả giáo dục đóng góp tuyên truyền cho sự ưu việt tiến bộ của tư tưởng chính trị càng được nâng cao đầu tư nên càng đạt được kết quả rực rỡ. Học sinh sinh viên được bao cấp mọi mặt có nhiều thời gian dành cho học tập, phấn đấu hơn, hoạt động nghiên cứu khoa học theo mô hình trại lính phục vụ cho các mục tiêu cách mạng dễ dàng đạt đến thành tích có tính giai đoạn hơn. Thời kì xuất phát thấp của nền giáo dục hiển nhiên là phát triển đúng qui luật, đáp ứng được đòi hỏi của xã hội vốn còn dễ tính lúc đó. Không ai không thấy được những thành công trong giáo dục đào tạo ở nước ta lúc đó, phủ nhận sạch trơn thành quả của thời kì này là không khoa học, không công bằng vì bằng chứng là nhiều nhà khoa học Việt nam nổi tiếng được đào tạo lúc đó cho đến tận bây giờ đã và đang tiếp tục cống hiến có hiệu quả cho xã hội, nhiều người trong số họ đang là những người có ảnh hưởng đến vân mệnh khoa học cũng như xã hội của đất nước hiện nay. Với nền kinh tế còn thấp, đất nước còn bị chia cắt và chiến tranh khốc liệt thì những gì chúng ta đạt được trong sự nghiệp “ Trồng Người” như cách nói của Bác Hồ là đáng tự hào.

Tân giơ tay đỡ cô gái khi cô gắng bước qua một tảng đá, hơi loạng choạng một tí. Tay trong tay hơi lâu làm cho cả hai giật mình ngượng nghịu khiến Thùy Trang tự nhiên mất hứng trong câu chuyện. Ông Đông ngạc nhiên quay lại:

- Cháu nhận xét về thời kì một, thời kì “ Xuất phát thấp” như cách gọi của cháu khá là có lí và công bằng, chú tam thời đồng ý với cháu. Thế còn thời kì tiếp đó, thời kì mà cháu gọi là …gì nhỉ ?

- “Bi hài”- Tân đỡ lời – nghe cứ như Thùy Trang bàn về kịch của Sherkpear vậy.

- Phải rồi! là thời kì “ bi hài” của nền giáo dục Việt nam. Vì đâu mà cháu gọi thời kì đó bằng hai từ quá ư là gợi cảm như vậy ?

Trái tim con gái vẫn còn bồi hồi trong cảm xúc xao xuyến qua cái nắm tay bạo dạn của người con trai mà mình cũng đã có nhiều cảm tình vừa rồi, Thùy Trang phải một lúc lâu lấy lại được tư duy mạch lạc:

- Sau khi thống nhất đất nước, dân tộc Việt nam chúng ta bước vào thời kì tập trung toàn lực cho khắc phục hậu quả chiến tranh quá dài, quá tốn kém sức người và của cải. Đất nước chúng ta lại bị bao vây cấm vận về mọi mặt. Tính ưu việt của hệ thống xã hội chủ nghĩa trong đấu tranh rất có hiệu quả, thì trong dựng xây đất nước dần thể hiện sự yếu kém thậm chí còn là yếu tố kìm hãm sự phát triển toàn diện của xã hội loài người. Ở Việt nam, chế độ bao cấp do tư duy duy lí lí thô sơ làm cho cả xã hội đắm chìm trong bảo thủ, quan liêu. Sức cạnh tranh thấp kém khiến cơ sở vật chất cũng như tinh thần của Nhà nước dành cho hoạt đông giáo dục ngày càng giảm sút, khi cả nước loay hoay trong việc chống đói thì hệ thống giáo dục trở nên nhếch nhác về mọi mặt. Những người trực tiếp giảng dạy có đồng lương chết đói, không đủ trang trải cho cuộc sống trong một vài ngày của tháng, giáo viên không thể chỉ chú tâm vào công việc của mình, họ phải làm thêm đủ các loại hình kiếm sống không mô phạm ngoài giờ đến lớp, thậm chí hiện tượng bỏ nghề đi buôn không phải là hiếm có khắp cả nước. Các trường Đại học không còn là các trung tâm nghiên cứu khoa học thực thụ nữa khi không đủ kinh phí nghiên cứu cũng như đào tạo. Nhiều trường chỉ còn là hình thức của thực chất chỉ là một trường phổ thông cấp 4. Hàng loạt các nhà giáo có tài, có bằng cấp cao, lặn lội tìm cách đi bán chất xám một cách rẻ mạt ở châu Phi, Châu Nam Mỹ, trong khi trong nước rất thiếu giáo viên có chất lượng. Trong khi đó người ta vẫn không ngừng tuyên truyền về tính ưu việt của hệ thống giáo dục xã hội chủ nghĩa không giống ai của mình, họ ru ngủ nhau bằng các thành tích của quá khứ, họ đánh bóng lòng tự hào của dân bằng các cuộc huấn luyện gà chọi, các máy giải toán nhằm giành lấy những thành tích cao trong các kì Olympic toán hoc và lí hoc không phản ánh đúng trình độ chung của học sinh Việt nam. Đó là thời kì “Bi hài” của nền giáo dục chúng ta vậy.

Cảm phục trước tư duy có trách nhiệm của một cô giáo trẻ, một sinh viên mới ra trường, ông Đông nhìn cô với ánh mắt trìu mến vì biết rằng cô đã thấm mệt trong quảng đường đi bộ luồn rừng vừa rồi.

- Chúng ta tìm chỗ nào thuận tiện để dừng chân ăn trưa thôi ! ông lên tiếng.

Ông già người Mường chỉ tay về thung lũng phía trước:

- Mọi người hãy gắng thêm một đoạn đường nữa ! Đến bờ suối đằng kia thì chúng mình dừng chân, vừa thuận tiện rữa ráy, vừa thoáng đãng tránh cái con vắt.

Nghe nói đến vắt cả Tân và Trang đều giật mình giáo dác nhìn quanh rồi kiểm tra quanh quần áo của mình.

- Eo ôi ! ở đây cũng có vắt hả bác ?- Thùy Trang sợ hài hỏi ông Ké.

- Có nhưng không nhiều như trước đây !

- Vì sao vậy bác ?

Thấy ông Ké lúng túng không giải thích được cho cô gái, ông Đông đỡ lời:

- Cũng như giống đỉa ở trong các ruộng lúa hay ao hồ, giống đỉa sống trên cây trong rừng là con vắt cũng chịu số phận bị tiêu diệt dần do con người lấn chiếm phá hoại rừng, mở rộng diện tích bị trọc hóa cộng thêm người ta dùng rất nhiều phân hóa học, thuốc trừ sâu độc hại, mà những loại hóa chất này không bị triệt tiêu hết, nó ngấm sâu vào đất phong hóa, vào các nguồn nước ngầm và độc hơn là nó nhiễm vào không khí bốc theo các đám hơi nước làm cho nước mưa cũng có độc tố. Không chỉ có vắt mà hàng loạt động vật cũng như thực vật khác cũng bị ảnh hưởng về số lượng trong sinh sản hay phát tán sinh thái.

Cô gái lẩm bẩm:

- Trong cái xấu cũng có cái hay

Gặp dịp anh chàng Tân liền trêu ngay:

- Cô giáo ích kỉ quá ! Chỉ vì sợ vắt mà em không thấy sự diệt vong của hang loạt các loài có ích khác như cá tôm, chim chóc và hoa lá chẳng hạn !

- Thì .. thì anh cũng không muốn có vắt, ít nhất là trong lúc này đó thôi, trách em làm gì ? chẳng thương em, lo cho em mà còn trách em nữa !

Bị tấn công đột ngột kiểu này nhà khoa học trẻ Nguyễn Việt Tân chẳng biết nói năng làm sao nữa. Tình cảm của cô gái dành cho cậu thế là đã rõ rồi, chỉ chờ cậu chàng có chịu vượt qua một ranh giới mỏng như một cánh hoa Hồng nữa mà thôi.

Sau khi dùng xong bữa ăn nhẹ bằng bánh gai và cơm nắm chấm muối vừng bên bờ một con suối nhỏ chảy giữa thung lũng rợp bóng cây rừng. Nước suối trong vắt len lõi giũa các tảng đá, róc rách hiền hòa nhưng rất lạnh. Thấy Thùy Trang đã thu xếp gọn gàng mọi thú trở lại vào balo, ông Đông muốn kéo dài thời gian nghỉ cho cô hơn, nên vừa rót một cốc nước chè nóng từ chiếc bình đựng nước cách nhiệt bằng inox của mình để trao cho cô gái, ông vừa đề nghị:

- Tranh thủ ngồi nghỉ thêm một tí đi cháu !

- Vâng cháu xin chú ! Cô ý tứ ngồi xuống một tảng đá tương đối bằng phẳng gần đó sau khi lót lên mặt đá một mảnh khăn tắm nhỏ.

- Nào cháu gái ! chú lại muốn nghe cháu trình bày tiếp về thời kì hiện nay của nền giáo dục nước ta. Thời kì “mất hướng” đúng không ?

Né tránh một tia nước lạnh được Tân hắt lên từ bờ suối phía xa, cô gái hơi nũng nịu:

- Anh ! đừng làm em ướt ! để em nói chuyện với chú !

Vâng thưa chú, vaò những năm đầu của thập kỉ vừa qua hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa sụp đổ, như là một tất yếu do nhiều nguyên nhân, kết thúc một thời dài chiến tranh lạnh chia đôi thế giới. Xã hội loài người trở nên rộng rãi, hòa bình và thân thiện hơn. Hội nhập trong sự phát triển có tính toàn cầu hóa, những đất nước nào không chịu mở của là tự mình kìm hãm mình trong nghèo nàn và lạc hậu. Việt nam chúng ta đã khởi sắc dần nhờ nhiều nới lỏng các chính sách kinh tế, khoa học và ngoại giao. Đảng ta đã nhận thức được những yếu kém có tính nội tại của mình và đã tích cực tự đổi mới theo hướng dân chủ hơn, mở cửa và năng động hơn trong lãnh đạo Nhà nước. Thông thương quốc tế vừa là nhu cầu, điều kiện cho thành công, cho phát triển nhưng cũng là thách thức đối với trình độ bị gò ép bó buộc một thời gian dài vừa qua của con người Việt nam. Thực tế cho thấy chúng ta yếu kém rất nhiều thứ, nhưng cái chúng ta thiếu nhiều nhất mà khó bù đắp nhất đó là nhân tố con người. Không thể ngày một ngày hai chúng ta có được một thế hệ có đủ tri thức đáp ứng hệ thống kinh tế, cơ sở vật chất hiện đại, những thứ mà chúng ta không phải là quá khó để vay mượn, mua sắm hoạc kêu gọi đầu tư hàng loat với chính sách dễ giãi, thiệt thòi. Đào tạo con người là một quá trình lâu dài và gian khó. Đáng lẽ, ngay khi tìm cách mở rộng cửa đón đầu tư, đón hội nhập, đón sự phát triển khoa học và kĩ thuật phát triển với tốc đọ chóng mặt chúng ta phải đầu tư thỏa đáng để cải cách toàn diện, thậm chí thay đổi hẳn hệ thống giáo dục thì cho đến thời điểm hiện nay chúng ta đã có đến 10 thế hệ thanh niên đầy đủ khả năng làm chủ đất nước một cách có hiệu quả rồi. Thế nhưng, cho đến nay, sau gần 20 năm mở cửa, chúng ta vẫn giữ nguyên hệ thống giáo dục cũ vá víu và quá tải. Một hệ thống giáo dục thiếu lí luận cơ bản dẫn đường, một hệ thống giáo dục dù đổ hàng đống tiền vào đó để nâng cấp cũng không thể nào thoát ra khỏi được hàng loạt mâu thuẫn nội tại: Mâu thuẫn giữa chức năng đào tạo con người có trình độ rộng rãi tiên tiến với chức năng minh họa cho ý tưởng chính trị tưởng rằng ưu việt hóa ra đã lỗi thời; mâu thuẫn giữa tính phổ cập có chọn lọc khi cung cấp tri thức với sự ôm đồm, tham lam tri thức trong các chương trình đào tạo, trong các sách giáo khoa, giáo trình; mâu thuẫn giữa số lượng con người được đào tạo tràn lan dễ dãi tạm thời với yêu cầu chất lượng của các trường chuyên nghiệp…Chúng ta đã mất hướng để càng ngày càng mất hướng hơn, nếu không nhanh chóng chấp nhận đau đớn để thay đổi một cách quyết liệt và có phương pháp, hệ thống quản lí giáo dục, hệ thống cấu trúc bộ máy giáo dục của mình.

Thấy Thùy Trang dừng lại, Tân tiến lại bên cạnh cô gái:

- OK ! cám ơn em đã trình bày ý kiến của mình một cách độc đáo và tương đối đầy đủ vè thực trạng của nền giáo dục Viêt nam trong thời gian qua và cả những tồn tại bất cập hiện nay. Nhận xét của em khá thẳng thắn, tuy có nhiều vấn đề đã có nhiều người đay đó phát biểu rồi, nhưng với một cô giáo mới ra trường mà có nhiều tâm huyết như vậy anh đề nghị chú Đông cho điểm 9 trên 10 và… anh tặng cho em bông hoa rừng này.

Ông Ké nãy giờ vẫn im lặng theo dõi câu chuyên của 3 người bạn, thấy hai người trẻ tuổi thể hiện tình cảm tăng dần theo thời gian hành trình cũng thấy vui lây. Mặc dù không hiểu hết được những gì họ trao đổi, nhưng ông cũng thấy trân trọng những vấn đề mà họ quan tâm, vì dù sao con gái ông cũng sắp trở thành cô giáo của một trường phổ thông cơ sở ỏ huyện nhà trong 1 năm nữa. Ông bảo mọi người:

- Chúng ta lại đi thôi !

- Đường đi còn bao xa nữa hở bác ? – Thùy Trang quan tâm.

- Chẳng còn xa nữa đâu! Ông mỉm cười nói theo cách của ông: Chỉ còn hơn chừng 5 con dao quăng nữa thôi !

- Ôi vậy à ! sao mà chúng ta đi nhanh thế !

Ông Đông vui vẻ:

- Con đường trở nên ngắn lại là nhờ cháu đấy ! Chính chúng ta mải mê trò chuyện nên không thấy mệt mỏi, chán chường trong khi đi, cảm giác tâm lí làm cho chúng ta quên mất thời gian . Cháu thấy phương pháp này có hiệu nghiệm không ?

- Ôi ! chú ! chú đưa cháu vào bẫy mà cháu cứ tưởng…

Tân vừa đi vừa giả thích cho bạn:

- Những trao đổi trí tuệ không phải là hoạt động vô bổ đâu, những điều em trình bày cũng giúp anh hiểu biết hơn nhiều đấy. Anh cho rằng khi được trinh bay ra cho người cùng quan tâm một vấn đề gì đó mà mình đang ấp ủ, chác em cũng thấy thoải mái hơn nhiều phải không nào ?

- Thì đúng vây! Nhưng không thể bất bình đẳng được, nãy giờ anh khai thác miễn phí trí tuệ của em, bây giờ thì ngược lại đến lượt anh !

- Thôi cho anh nợ !

- Không được !

- Anh sẽ thay bằng một món quà !

- Không ! quà cáp không thay thế được giá trị chất xám !

Thấy hai trẻ giằng co nhau, ông Đông dàn hòa:

- Chú thấy đòi hỏi của Cháu Trang là hoàn toàn chính đáng, cháu Tân không thể trốn tránh được nữa đâu. Ngay như chú sau đây cũng phải có một ý kiến gì đó mời trả lai công bằng cho Thùy Trang.

- Chú tha lỗi, cháu chỉ đùa thôi mà ! ai lại dám bắt chú…

Ông Đông cười:

- Không phải vậy đâu cháu gái ạ ! Trong tranh luận học thuật, mình có ý kiến gì để đưa ra phản biện là chứng tỏ mình không phải là kẻ thờ ơ ba phải, cái đó đối với trí thức là rất quan trọng đấy. Bây giờ hai chúng cháu mình cho cái anh chàng tiến sĩ này 15 phút chuẩn bị để bắt đầu. Nhớ là cũng có chất lượng, không hơn được thì cũng phải ngang ngửa ý kiến của cháu Trang đấy !

- Cháu cũng xin nói ngay, cũng như Trang, cháu không cần phải chuẩn bị gí cả. So sánh những nhận xét của Trang, với những hiểu biết, tuy chưa phải chuyên sâu lắm, về hệ thống giáo dục Việt nam của mình, cũng như một số tìm hiểu riêng về mô hình và cách vận hành của hệ thống giáo dục ở những nước mà cháu đã từng học, cháu có nhận xét đầu tiên là chúng ta thiếu một triết lí giáo dục đúng đắn dân đường, hay nói cách khác chúng ta chưa có một hệ thống lí luận đúng đắn chặt che và nhất quán xuyên suốt quá trình xây dựng và phát triển hệ thống giáo dục quốc gia. Hệ thống lí luận đó vừa có tính triết học phổ biến và hiện đại vừa phù hợp với con người, truyền thống văn hóa, điều kiện kinh tế của Việt nam ta. Giáo dục là quá trình hoạt động có tính phân công của xã hội con người, chính nhu cầu học của từng cá nhân và nhu cầu phát triển có định hướng của cộng đồng đòi hỏi hệ thống giáo dục một cách chuyên nghiệp ra đời, nó thay thế một cách có hiệu quả công việc day dỗ con cái của bố mẹ khi nuôi dạy con hướng đến tương lai một cách tự phát. Học là để hiểu biêt, học là để thích ứng cao hơn, học là để có một nghề nghiệp nuôi sống mình và con cái mình, học là để sống tốt hơn, hài hòa và có ích hơn trong mối quan hệ tương tác giữa cá nhân với nhau và với cộng đồng. Học vừa là nhu cầu tự thân vừa có tính bắt buộc sống còn, nhất trong những xã hội phát triển cao, tri thức phông phú và hiện đại. Nhưng ở Việt nam do sự chính trị hóa học đường, sự can thiệp mọi mặt chặt chẽ sâu sắc của chính trị làm cho hệ thống giáo dục chỉ còn chức năng công cụ minh họa, cũng cố vai trò độc tôn của một hệ tư tưởng độc nhất, hoạt động học và dạy chỉ nhằm minh họa cho sự đúng đắn duy lí của hệ thống chính trị về một con người mới. Sự mất dân chủ trong xã hội kéo theo sự mất dân chủ trong giáo dục, dĩ nhiên nó mất khả năng tự điều chỉnh khi bị lạc hậu, quá tải. Không chú trọng nhu cầu tự thân của từng cá nhân, sản phẩm của hệ thống giáo dục xã hội chủ nghĩa là những con người na ná nhau, ít bản sắc, sợ trách nhiệm bằng cách chui vào cái đám đông cũng thiếu cái tôi như mình, lười suy nghĩ sáng tạo. Chính những con người đó khi trở thành lực lượng lãnh đạo, quản lí hoạt động giáo dục thì dĩ nhiên làm sao đủ năng lực để hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình được. Tai hại hại hơn là những người làm công tác soạn thảo chương trình và soạn thảo sách giáo khoa dùng cho các trường phổ thông và đại học, tâm lí sợ trách nhiệm, sợ qui chụp tư tưởng chính trị có thể dẫn đến mất chức quyền, địa vị thậm chí bị tù đày, tâm lí dấu dốt nhưng lại thích phô trương khối lương kiến thức theo kiểu thà có nhiều còn hơn bỏ sót, không phân biệt giữa sự độc đáo sáng tạo trí tuệ với sự lập dị, phản qui luật. Với đòi hỏi ôm đồm toàn diện một cách hình thức: tính chính trị, tính dân tộc, tính đại chúng, tính hiện đại, tính kế thừa, tính biện chứng, tính nhân văn …các chương trình day học cũng như sách giáo khoa, giáo trình trở thành cồng kềnh, quá tải. Khiến cho người học luôn trong trạng thái bị nhồi nhét, thiếu thời gian cho tư duy chủ động. Quá đề cao chính trị hóa học đường, chương trình giảng dạy và nội dung tri thức cung cấp cho người học bị mất dân chủ trầm trọng, khả năng mềm, khă năng thích ứng và phát triên đa dạng của người day và người học bị hạn chế tối đa.

Nghe Tân nói đến vấn nạn chính trị hóa học đường, Thùy Trang dừng ngay bước, quay người về phia sau, đối diện với chàng trai:

- Vậy theo anh, có một nền giáo dục phi chính trị hay không ?

- Thế em hiểu như thế nào là chính trị ?

- Theo em, chính trị là Tổ hợp hình thái tổ chức hoạt động bộ máy cai trị của một quốc gia, nó được thể hiện qua hình thức tổ chức Nhà nước, hình thức hoạt động điều hành bộ máy lập pháp và hành pháp, và nội dung sách lược phát triển kinh tế và xã hội của một nước hay một nhóm nước cùng lợi ích.

- OK ! Cứ cho là như đúng ! Trên nhận thức về chính trị như vậy khi xem xét mối quan hệ giữa chính trị và giáo dục, trước hết chúng ta cần phân biệt giữa hai khái niệm Tri thức của nhân loại và tri thức của một con người. Cũng như quyền tự do vốn là tài sản chung của con người, tri thức của nhân loại là không biên giới, không chỉ trong một quốc gia, không của riêng ở một dân tộc, là mẫu số chung cho tất cả mọi người trên thế giới về mặt nhận thức, trí tuệ, đạo đức khi nói đến quá trình phát triển ngày càng cao của xã hội loài người. Nhưng con người cụ thể thì lại không thể sống ngoài một quốc gia cụ thể với một Nhà nước cụ thể, một xã hội cụ thể, ở đó Hệ thống giáo dục có tư cách như là một tổ chức chuyên trách của tổ chức Nhà nước, một Bộ Giáo dục chủ quản trong bộ máy chính phủ hành pháp gồm nhiều bộ khác nữa. Như vậy Hệ thống giáo dục làm nhiệm vụ chính trị của mình đối với quốc gia, đối với sự phát triển của xã hội theo định hướng của Nhà nước vốn được người dân lập ra bằng góp vốn tự do của mình, thay mình điều hành xã hội chung, bằng công tác giảng dạy, giáo dục và đào tạo bằng hệ thống cơ sở vật chất trường lớp cũng như lực lượng giáo viên .Phân tích như vậy để thấy rằng chính trị có ảnh hưởng đến tri thức của con người thông qua hoạt động hoạch định và tổ chức thực hiện kế hoạch của hệ thống giáo dục. Khối lượng tri thức cũng như chất lượng nhận thức của mỗi người đi học nhận được, tất nhiên phần nào bị hạn chế bởi hoạt động có tính chất kế hoạch nhà nước đó, chứ chính trị không được ép buộc cưỡng chế để chỉ được học cái gì hay không được học cái gì, không có quyền hoạch định đúng sai trong nội dung tri thức theo quan điểm chính trị của một tổ chức nào đó, càng không có quyền ấn định tính nhất nguyên trong nhận thức tư tưởng và càng không có quyền bớt xén thời gian day và học tri thức khoa học, kĩ thuật để thay vào đó môn học chính trị tư tưởng có tính áp đặt.Trong một quốc gia, dưới sự điều hành của một thể chế chính trị thông qua tổ chức, quản lí và vận hành cỗ máy giáo dục dào tạo, sẽ được đấnh giá qua giá trị của một Chỉ số. Chỉ số này thể hiện qua phân số có tử số là Tri thức của công dân trên mẫu số chung Tri thức Nhân loại. Chỉ số đó có giá trị càng gần đến 1, nghĩa là hệ thông giáo dục của nó hoạt động có hiệu quả. Vậy nên, một nền giáo dục quốc gia không thể hoàn toàn phi chính trị được, nhưng tri thức của từng cá nhân có thể không mang tính chính trị trong nội dung và chất lượng cuả nó, anh có thể dùng nó mà sống ở khắp thế giới mà không bị tẩy chay, chống đối như một số tư tưởng chính trị đã từng bị chống đối, tẩy chay.

- Nói như anh vậy, thì chúng ta lí giải làm sao ? khi có rất nhiều người trình độ rất cao, và hiểu biết sâu rộng rất nhiều vấn đề nhưng không thành công khi áp dung trong thực tiễn đời sống hiên tại, thậm chí nhiều kiến thức rất cao siêu ngang tầm hoặc trên tầm thế giới nhưng chẳng để làm gì cả, nhất là ở Việt nam. Ví dụ: em có nghe phong phanh một số ý kiến về hiện tượng mà họ gọi là gì nhỉ ? à… hiện tượng “ tự sướng” trong nghiên cứu lí thuyết chẳng hạn, có nhiều công trình chỉ có một số rất ít người hiểu và tán dương nhau rồi đi vào nằm ngủ trong thư viện, chẳng có tác dụng trong cuộc sống gì cả, ít nhất là trong lúc này.

- Em đã hiểu hẹp nghia của khái niệm Tri thức mất rồi ! Tri thức mà anh muốn nói đến ở trên là bao hàm nhiều mặt chứ không chỉ có Kiến thức khoa học mà thôi !

Ông Đông xen vào cuộc đối thoại của đôi trai gái:

- Về vấn đề này chú xin chen ngang bằng một ý kiến có tính chất học thuật, theo chú để tiếp tục trò chuyên tiếp có hiệu quả hơn, Chúng ta cần làm rõ với nhau cụm khái niệm có tính phạm trù Nhận thức, Kiến thức, Văn hóa, Tri thức và Trí thức một cách tương đối như sau:

+ Nhận thức trong ngôn ngữ Hán Việt mô tả một quá trình tâm lí của con người, trong đó có chủ thể với nhu cầu khám phá, hiểu biết, có đối tượng được con người đó lựa chọn để khám phá, hiểu biết, phương tiện con người sử dụng trong quá trình đó là hàng loạt thao tác tâm lí: cảm xúc, cảm nhận, quan sát, liên tưởng …nhào năn bằng các thao tác tư duy theo con dường qui nạp hay diễn dịch quyện chặt nhau con người nhận được hiểu biết có tính bản chất, khái quát về đối tượng.

+ Kiến thức là khái niệm trong ngôn ngữ Hán Việt dùng để mô tă khối lượng nhận thức có tình bền chắc và hệ thống về một lĩnh vực nào đó của một con người hoặc một nhóm người. Nhận thức đơn lẻ có thể bị quên, nhưng khi đã được xếp vào hệ thống kiến thức trong não bộ, trong hoạt động sống thì nó trở nên bền chắc và phần nào trở thành bản năng sở hữu, là giá trị trí tuệ của con người trong thiên nhiên và trong xã hội.

+Văn hóa là khái niệm có tính trừu tượng mô tả phẩm chất sống, phẩm chất trí tuệ và đạo đức có tính lâu dài của xã hội con người. Hiện nay người ta chia ra văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể. Chú không giải nghĩa văn hóa vật thể vì nó không có vai trò quan trọng trong lắm trong bàn luận của chúng ta hôm nay. Văn hóa phi vật thể bao gồm tất cả phẩm chất hoạt động có tính người của xã hội loài người trong tất cả các lĩnh vực, thành phần và cấp độ. Trong chính trị nó thể hiện quan hệ dân chủ giữa Nhà nước với công dân, giữa người lãnh đạo với người bị lãnh đạo và giũa người với người. Trong xã hội, văn hóa phi vật thể thể hiện qua phẩm chất thái độ ứng xử của con người trong cuộc sống hàng ngày, thể hiện qua đạo đức, qua ý thức của con người đối với cộng đồng, qua ý thức tôn trọng qui ước, qui tắc và pháp luật trong một nhà nước dân chủ mà họ cùng nhau xây dựng nên, vì họ mà hoạt động.Văn hóa phi vật thể của một dân tộc còn thể hiện bằng truyền thống yêu nước, yêu thiên nhiên, yêu quê hương, qua phong tục, tập tục đậm đà tình người trong cuộc sống cộng đồng, đời sống gia đình và quan hệ nam nữ, và dặc biệt là các sản phẩm sáng tạo truyền khẩu dân ca hò vè, âm nhạc truyền thống và hiện đại…Với quan niệm về văn hóa như vậy ta thấy kiến thức của con người trong xã hội đóng vai trò là điều kiện cần thiết và quan trọng để xây dựng một nền văn hóa cao ở mỗi một người cũng như dân tộc, quốc gia. Nhưng có kiến thức cao, rộng rãi chưa đủ để một con người được đánh giá là có văn hóa hoặc văn hóa cao, anh ta cần phải có thêm các phẩm chất đạo đức, phẩm chất không thể thiếu trong công việc, trong ứng xử xã hôi nữa.

+ Bây giờ thì hai cháu đã thấy rằng tri thức của con người là khái niệm bao hàm tất cả mọi thành quả hoạt động nhận thức, khối lương và chất lượng kiến thức về cuộc sống cũng như chuyên môn, đặc biệt là kiến thức đúng đắn làm nền văn hóa cho phảm chất đạo đức tốt đẹp của anh ta trong mọi nơi mọi lúc của cuộc sống. Tri thức càng cao con người càng tự do, cuộc sống càng hài hòa, khả năng cống hiến cho cộng đồng càng nhiều trong một quốc gia văn hóa cao. Người có tri thức cao không thể là kẻ vô văn hóa, xã hội có tri thức cao không thể là xã hội mất tự do, nhà nước tri thức cao không thể là nhà nước độc tài phi dân chủ. Qui luật phát triên không ngừng ngày càng cao của tri thức nhân loại là qui luật tất yếu, mãi mãi.

+ Khái niệm Trí thức là để phân loại một cách tương đối loại hình hoạt động xã hội, lao động hành nghề nặng về sử dụng trí tuệ hơn trong phân công xã hội của loài người mỗi ngày một phát triên cao hơn và đa dạng hơn. Đó là những con người Trí thức. Từ hơn một thế kỉ nay, tầng lớp trí thức càng ngày càng khẳng đinh vai trò tiên phong cách mạng của mình, không có sự khởi xướng dẫn dường của tầng lớp trí thức mọi cuộc cách mạng cân đại không thể thành công được kể cả cách mạng vô sản. Không những thế, trí thức càng ngày càng chứng minh sức mạnh vô bờ bến của mình với tư cách lực lượng sản xuất ra của cải vật chất cũng như tinh thần cho tất cả các dân tộc , quốc gia. Chính thể nào khinh thường trí thức, đè nén, bức hại trí thức, chính thể đó đang tìm cách tự sát.

Khi ông Đông dừng lời, Thùy Trang liền trách Tân:

- Anh Tân kìa ! chú Đông đã thiên vị anh rồi đó ! bây giờ lại đến lượt anh thôi !

- Anh đâu có nhờ chú Đông giúp đâu, chính chú muốn giúp em sáng tỏ một số khái niệm nên mới nói đấy chứ. Em cám ơn chú Đông đi mới phải, vì em không nắm rõ các khái niệm cơ bản đó thì anh có nói nữa em cũng chẳng hiểu hết đâu !

Ông Đông lúc đó đang bám vào tảng đá bên đường, nhìn săm soi xuống một thung lũng đột ngột hiện ra đằng trước đoàn người:

- Ông Ké, phải chăng cái bản nhỏ xíu đằng lũng xa kia là bản Pú oẳn ?

- Chưa đâu, cán bộ Đông ạ ! Đi qua khỏi cái bản này thì sẽ gặp một dòng suối, men theo bờ của nó qua một hẻm núi thì ta sẽ đến Pú oẳn, dòng suối lúc đi qua chân núi Ca biên thì nó trở nên to hơn. Bản của người Dao nằm bên cạnh nó đấy !

- Nếu vậy thì chúng ta sẽ nghỉ chân thêm một lần nữa khi lên đến đỉnh đèo này nhé , tôi cũng thấy mỏi chân rôi !

- Được thôi, cái cán bộ mệt là phải rồi ! vừa đi vứa nói chuyện nhiều vậy là mệt lắm mà !

Sau khi giúp Tân hạ chiếc Balo nặng trĩu xuống mặt của một tảng đá to giữa khoảng đất trống trên đỉnh đèo, biết là Tân mệt hơn mọi người vì tuy trời không nắng lắm nhưng lưng áo cậu ta ướt đẫm mồ hôi, Trang rót ngay cho Tân một cốc nước chè nóng rồi tiện tay phe phẩy chiếc mũ vải của mình quạt nhẹ cho chàng trai:

- Thôi anh đừng trò chuyện nhiều nữa mà mệt ! em không đòi anh phải nói nữa đâu. Ở bên Pháp anh có khi nào đi bộ xa như thế này chưa ?

- Bên đó anh không mua Auto, nên đi bộ là chính, di chuyển giữa các tuyến xe bus hoặc các tuyến tàu điên ngầm cũng phải đi lên đi xuống nhiều, lắm lúc phải chạy mới kịp chuyến nên cũng khá nhiều vận động mất sức, miết rồi cũng quen như một cách rèn luyện sức khỏe. Em không lo, hôm nay không phải là quá sức với anh đâu. Thế em thì thế nào ? có còn đi được nữa không ?

- Cũng mệt nhưng không đến nỗi không đi được ! với lại đi vui như thế này thì cũng không thấy chán nên cảm giác mệt mỏi cũng giảm nhiều !

Tân mạnh dạn nắm tay cô gái:

- Thế khi sang Paris với anh em có chịu đi bộ hoài với anh không ?

Để yên bàn tay nhỏ nhắn của mình trong bàn tay nóng hổi của Tân, Thùy Trang nhìn vào mắt Tân đang nhìn mình chờ đợi, cô cảm động gật nhẹ đầu. Tình yêu đến nhẹ nhàng, không màu mè khách sáo. Cô không ngờ câu tỏ tình của Tân lại giản đơn và bất ngờ đến với mình trong thời điểm đặc biệt giữa núi rừng như thế này. Hạnh phúc tràn ngập trái tim cô giáo trẻ, nếu không có mặt hai người lớn tuổi ở đây, chắc chắn rằng cô đã ôm chầm lấy người yêu mà bày tỏ tình cảm mãnh liệt choáng ngợp của mình dành cho anh.

- Để lúc khác anh thân yêu nhé ! Thùy Trang thì thầm.

- Ừ ! em thân yêu ! và không cần giữ gìn ý tứ, hai người díu nhau ngồi xuống trên tảng đá, tay vẫn trong tay, vai kề vai.

Sự kiện đặc biệt đẹp đẽ đó của tình yêu thanh xuân, không phải là ông Đông không vô tình nhận thấy và cảm nhận ấm lòng như một người cha khi giả vờ kéo ông ké đi về một triền đá xa khuất để cùng ngắm nhìn về phía bản làng dưới thung lũng, lúc này được nhìn thấy rõ hơn nhưng nếp nhà , lũy tre và ruộng nương xếp bậc thang theo các sườn núi. Phông cảnh hiện ra thật tuyệt đẹp. Đúng lúc đó một toán người Dao, đàn ông lẫn đàn bà, lao xao trò chuyện từ dưới triền dốc đi lên. Họ đều ăn vận sặc sỡ quần áo dân tộc, đàn ông đàn bà đều có áo khoác thêu, mũ thêu trên nền xanh chàm, phụ nữ đi giày vải quấn xà cạp, đàn ông đi giày đế cao su. Chỉ có một ông lão là ăn vận như người kinh miền xuôi, khoác áo vét tong bên ngoài áo chàm, tuy là vải thô nhưng may theo kiểu sơ mi, một đôi giày da kiểu dày kiểu dùng cho sĩ quan quân đội còn khá mới làm dáng đi của ông có phần khệnh khạng. Trong khi ông Ké ríu rít trò chyện bằng tiếng địa phương với những người khác, thì ông sau một lúc trò chuyện với ông Ké ông quay sang nói chuyện với ông Đông bằng tiếng Kinh:

- Chào ông ! Tôi là Phương, Nguyễn văn Phương người Ninh bình, gia đình tôi đang sống ở bản Pú oẵn.

- Ô ! Hay quá ! chào ông, tôi là Lê Huy Đông, giảng day trong Huế - vì nghe đến nơi ở của ông Phương là bản Pú oẵn, nơi mình định đến, ông Đông nhấn mạnh thêm: Tôi là người nghiên cứu lịch sử.

Ông già chậm rãi:

- Ông Ké già đã cho tôi biết tối nay mọi người sẽ đến bản của tôi và có thể phải nghỉ lại ở đấy, nếu không chê nhà tôi chật chội thì mời ông và các cháu đến nghỉ ở nhà tôi. Ông Ké sẽ đưa mọi người đến trước, tôi vì bận đi cùng mọi người ra bản ngoài dự mừng con trai mới sinh của một người bà con bên vợ của tôi rồi tôi sẽ về ngay chiều nay. Ông đồng ý chứ.

Ông Đông ngập ngừng nhìn về phía ông Ké, thấy ông ấy cũng đang nhìn về phía mình tỏ vẻ đồng ý, liền nắm lấy tay ông lão lắc lắc:

- Thật không còn gì bằng nữa, may mắn quá, cám ơn ông nhiều !

Đôi tình nhân sau thoáng ngỡ ngàng tiến đến bên ông Phương:

- Chúng cháu chào Bác ! chào các ông các bà ạ !

- Giới thiệu với ông: Cháu Trang, cô giáo của trường Trung học ngoài thị trấn, còn đay là Tân, cháu của tôi, nó từ bên Pháp về.

Nghe vậy ông lão nói với Tân bằng tiếng Pháp:

- Bonjour Monsieur!

Cả ba chú cháu đều ngạc nhiên tròn mắt, mãi một lúc sau Tân mới cất tiếng chào lại được:

- Bonjour Monsieur ! Parlez-Vous Francais ?

- Oui ! ông lão đáp lại rồi bật cười khà khà vẻ khoái chí – Tôi nói được un petit thôi ! Bây giờ chúng tôi phải đi đây kẻo muộn, hẹn gập lại chiều nay ở nhà tôi, vậy nhé !

Đoàn người vui vẻ chào hỏi rồi đi nhanh về hướng bên kia dốc, họ đã khuất sau một khúc ngoặt nhưng tiếng trò chuyện líu lô vẫn còn vang vang vào vách núi. Sau phút tần ngần, mấy chú cháu vội vã đi theo ông Ké, tiếp tục hành trình.

Nghe ông Đông nói về lời mời của ông Lão, hai thanh niên cứ xuýt xoa về lòng tốt, tin người đến mau mắn và chất phác của con người sống giữa núi rừng hẻo lánh. Cô gái thắc mắc:

- Không hiểu sao ông lão lại còn nói được tiếng Pháp nữa chứ, cháu ngạc nhiên quá !

- Cũng có thể ông lão là người có học trước đây, vì một lí do nào đó mà trôi giạt lên đây sinh sống rồi không muốn về dưới xuôi nữa.

Tuy đoán vậy nhưng ông Đông lại thiên về ý nghĩ là ông già đã có thời kì nào đó đi lính trong quân đội Pháp vì cách nói chứng tỏ ông chỉ biết một ít tiếng Pháp bồi dùng trong xã giao mà thôi.

Ông Ké nêu ra một hiện thực:

- Chúng ta thật là may mắn lắm đó, vì tôi đang lo về việc phải tìm một nhà người quen nào đó để đoàn chúng ta nghỉ lại qua đêm, thì đột nhiên được ngay lời mời của ông già đó. Những người cùng đi cho tôi biết nhà ông ta to đẹp và không khác nhà ở dưới xuôi mấy, rất tiện cho chúng ta ở lại. Ông Lão còn dặn tôi bảo người nhà ông ta làm cơn đãi rươu chúng ta nữa đấy.

- May mắn quá ! may mắn quá ! Thật là mọi sự khởi đầu thuận lợi ! Cả 3 chú cháu phấn khởi.

Ông Đông quay sang hai bạn trẻ: -

- Đáng lí ra hai cô cậu phải đãi chúng tôi ăn tối nay mới phải ! Kỉ niệm lễ tình nhân mà không có lời gì để công bố sao !

Biết ông chú đã biết hết bí mật của mình đôi trai gái đỏ mặt bẽn lẽn:

- Chú trêu chúng cháu hoài à ! Thật là không giấu được bậc cha chú chuyện gì cả !

- Bây giờ anh chị yêu nhau rồi, chắc chẳng còn hứng khởi gì mà chuyện trò với ông già này nữa chứ hả ?

Như được thoát ra khỏi trạng thái bị trêu chọc, Tân nắm tay người yêu:

- Chúng mình vẫn tiếp tục câu chuyện vừa rồi chứ em ?

- Tuỳ anh ! đang là phần của anh phải trình bày mà.

- Bon ! Cháu tiếp đây. Bây giờ cháu sẽ nói về quan niệm nghề nghiệp trong xã hội, chính quan niệm bất bình đẳng về nghề nghiệp làm cho hệ thống giáo dục mất cân đối. Ở Việt nam hiện tượng ai ai cũng muốn đi học là chính đáng, đáng mừng, nhưng bảo đó là xuất phát từ truyền thống hiếu học của dân tộc cháu e rằng không phải hoàn toàn là đúng, vì đối với nhiều người có năng lực trí tuệ, có kĩ năng kĩ thuật cao thì việc học lên bậc Đại học hoặc trên nữa là chính đáng, nhưng nhiều người - phải nói là đa số - công việc thích hợp cho họ, phù hợp với năng lực bẩm sinh của họ là nhưng ngành nghề không cần đầu tư thời gian và tiền bạc để lao vào các trường học vấn cao để là gì, nhưng họ và bố mẹ họ vẫn tìm mọi cách để đi học để rồi nhận được những bằng cấp không phản ánh đúng khả năng, không tìm được việc làm hoặc dù chạy vay hoặc may mắn tìm được việc làm thì họ cung chẳng làm tốt được công việc, rốt cuộc họ phải dối trá , mánh khoé, lừa lọc, mua bán để trụ được trong cương vị một cách nhàng nhàng. Hiện tượng đó sinh ra nhiều hệ luỵ trong hệ thống giáo dục đào tạo và trong xã hội, như sự ồ ạt học Đại học gây nên các cuộc thi tuyển căng thẳng tốn kém, để đáp ứng nhu cầu giả tạo đó các loại trường đại học không có chất lượng mọc lên như nấm gay lãng phí tiền của nhà nước, lãng phí tiền của của bố mẹ. Đáng lí chỉ cần một thời gian ngắn để học nghề , tăng thời gian làm việc thực tế tạo ra của cải vật chất cho xã hội và cho bản thân, thì người đi học không chính đáng và ít hiệu quả, làm mất bao nhiêu là thời gian có ích .Nguyên nhân của hiện tượng đó là gì vậy, vì sao không khắc phục được ? Nhiều người đổ lỗi cho tư tưởng Nho giáo “ học để làm quan” từ bao đời nay thấm sâu vào tiềm thức con người, thấm sâu vào truyền thống của dân tộc, khó mà khắc phục được. Người khác thì tìm nguyên nhân ở kinh tế không đồng đều giữa thành thị nông thôn, giữa các ngành nghề, giũa các khu vực lao động, nên người ta đổ xô vào đi học các ngành khi ra trường sẽ chỉ ở thành thị, hoặc có nhiều cơ hội tiếp cân với những nguồn tiền béo bở của Nhà nước, không làm nhiều mà vẫn hưởng lợi cao. Một số lại đi tìm nguyên nhân ở tâm lí tiểu nông của con người Việt, thích phân biệt sang hèn một cách hình thức khi chọn lựa nghề nghiệp cho mình và sau đó là cho con cháu mình. Nhiều người cố chạy vạy, học thật cao, đạt được học vị học hàm cao chỉ để thoả mãn lòng hãnh diện của dòng họ, gia đình và bản thân mà thôi.

Nghe đến đây, Thuỳ Trang tỏ vẻ đồng ý với những ý kiến đó:

- Những nguyên nhân được nêu ra như vậy là đúng như nhận xét của em trong thực tế tiếp xúc với bạn bè cùng học, qua thăm giò ý kiến của phụ huynh học sinh và cả với học sinh trong lớp em đang làm giáo viên chủ nhiệm.

- Thì anh cũng cho đó là có lí chứ có phản bác đâu. Nhưng cũng như em, họ cũng chỉ mới nêu ra được hiện tượng, chứ chưa đi sâu được nguyên nhân.

- Sao lại không phải là nguyên nhân ? vậy cái gốc tích có tính bản chất của nó nằm ở đâu nữa ?

- Nằm ở nền dân chủ, nằm ở hình thái tổ chức Nhà nứoc !

- Nhưng Nhà nước, chính nhà nước đã và đang có nhiều chính sách điều hoà xã hội, phân bổ kinh tế các khu vực, trong kinh tế thị trường các ngành nghề có thu nhập cũng không chênh lệch lắm nữa. Thông qua các hế hoach, chương trình kinh tế xã hội vĩ mô và vi mô Nha nước đâu có xem nhẹ sụ đồng đều về mọi mặt, đó thôi ! Nhưng thực trạng vẫn không giảm đi, vây nguyên nhân đâu phải từ chính trị.

- Nguyên nhân sâu xa là từ chính trị hay nói rõ hơn là từ nguyên tắc tổ chức nhà nước thiếu dân chủ. Lấy nguyên tắc tập trung dân chủ làm xương sống tổ chức trong mọi lĩnh kinh tế, chính trị và xã hội là lật ngược nền dân chủ toàn dân trong sở hưu dân chủ, tự do của con người. Người càng lên cao càng có nhiều Tự do Dân chủ hơn, càng có nhiều quyền hơn nên càng được hưởng lợi nhiều hơn từ tài sản chung của Nhà nước, Ở những cấp càng cao pháp luật càng bị vô hiệu quả, tự do lộng hành càng thoải mái hơn, khi đến một cấp nào đó người ta đứng trên pháp luật, ngối xổm trên pháp luật, khi đó luật là do ý muốn của họ đố ai dám động đến. Bây giờ thì em hiểu vì sao ai cũng ngoi lên cao rồi chứ, chỉ có người hoàn toàn bất lực là chịu chết bẹp dưới cùng, còn có một tí khả năng nào đó là ta cố ngoi lên, mà phần đông cứ tưởng có bằng cấp cao là có địa vị cao nên người ta chọn con đường đi học, hy vọng bằng cách đó là tiền đề cho mọi phương pháp khác sau này sẽ đạt được mục đích. Trong một cái ao nhỏ chỉ nuôi độc một giống cá chép, dĩ nhiên đến một lúc nào đó chúng ta thấy mặt nước chen chúc đầu cá ngoi lên để ăn , để thở vì cá chép là giống cá sống bề mặt mà, sống dưới đáy lâu là nó bị chết ngạt ngay, hơn nữa thức ăn đâu còn chìm đến đáy được nữa vì nó đã bị xơi sạch từ trên mặt nước rồi. Đấy là chưa nói đến hiện tượng cá lớn nuốt cá bé một cách tàn bạo nữa đâu nhé.

Trong xã hội dân chủ, mọi người ý thức đựoc ở mọi cương vị khác nhau thực chất là đang làm việc có tính ngành nghề, nghĩa là anh làm tốt anh sẽ được hưởng lương cao, công việc quan trọng lương cao hơn việc ít quan trọng, năng lực của anh như thế nào anh có thu nhập như thế đấy, anh tơ hào tham nhũng, lấy hơn phần anh có quyền được hưởng từ thành quả lao động của anh sẽ bị phát hiện, lập tức bị mất việc ngay hay bị trừng trị theo pháp luât. Ý thức bình đẳng trước pháp luật kéo theo ý thức bình đẳng về loại hình công việc, nghề nghiệp và người ta cần quái gì bỏ thật nhiều tiền của, công sức và nhất là thời gian để giành lấy một mảnh bằng cao chẳng để là gì nữa.

Xuất phát từ những phân tích trên, giải thích vì sao mô hình hệ thống giáo dục của các nước Anh, Đức, Mỹ khác hẳn mô hình giáo dục của chúng ta. Ở những nơi đó người học có nhiều phương án chọn lựa phù hợp với khả năng nguyện vọng của mình hơn. Qua tìm hiểu, suy nghĩ, cháu thấy ở cũng nên học tập họ để thiết kế một hệ thống giáo dục vừa hiện đại, hiệu quả, vừa phù hợp với đặc điểm dân tộc, văn hoá truyền thống và con người Việt nam. Tất nhiên công việc đó không một sớm một chiều là làm ngay được, cũng như không phải ngay lập tức đáp ứng được nhu cầu đặc thù của nước ta trong giáo dục và đào tạo. Nhưng rõ ràng rằng chúng ta không thể chần chừ được nữa, khi mong muốn cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật ở Việt nam sẽ tạo nên những nhảy vọt kinh tế quốc dân trong những thập kỉ đến.

Cả ông Đông và Thuỳ Trang đếu đăt câu hỏi:

- Thế theo cháu, hệ thống giáo dục cần có ở nước ta được cấu trúc như thế nào ?

- Vâng, cháu sẽ cố gắng trình bày chỉ bằng lời một cách sơ lược nhất mô hình hệ thông giáo dục mà cháu tâm đắc hiện nay. Sau này, nếu chú quan tâm, cháu sẽ dùng sơ đồ tải từ trên mạng xuống để giải thích chi tiết hơn. Sau đây là mô hình hệ thống trường học mà cháu lấy sườn chính từ hệ thống trường học của Đức, vì thật ra ở đó người ta cũng chưa thoả mãn với nó nên nhà nước vẫn liên tục tiến hành nghiên cứu sữa đổi nó, vì vây ở các Tiểu bang có sự phân biệt một số điểm với nhau thể hiện tính uyển chuyển của nó, nhưng nét chung vẫn là cơ bản.

Mong muốn của cháu là ở nước ta tất cả trẻ em đều có quyền đi học miễn phí do Nhà nước đài thọ hoàn toàn trừ một số hoạt đông ngoại khoá và trừ việc học trong các trường tư nhân hay một phần học phí ở bậc Đại học. Đủ 3 tuổi các em được nhận vào các Trường Mẫu giáo, ở đó các em được học các kĩ năng chuẩn bị cho việc đi học, năm cuối cùng của mẫu giáo, lúc 5 tuổi các em được gọi là Trẻ sẵn sàng đi học và phải qua một kì kiểm tra đánh giá khả năng đến trường của mình bằng Hội đồng do phòng giáo dục cử ra cộng với nhận xét của cô giáo trực tiếp quản lí các em suốt 3 năm. Em nào không đạt, phải học lại hoặc chuyển sang hệ thống giáo dục riêng, Trường học đặc biệt, dành cho trẻ em thiểu năng. Nhận được chứng chỉ của mẫu giáo, bố mẹ các em sẽ trực tiếp liên hệ với trường Phổ thông cơ sở để đăng kí cho con mình vào học lớp Một. Ngày nhập học lớp Một thực sự được tổ chức như một ngày hội cho các em, những đúa trẻ lúc này được gọi là Trẻ bắt đầu đi học. Trong bậc học đầu tiên này, tuy học sinh được học các môn học phức tạp và phong phú dần, nhưng các em chỉ có một cô giáo duy nhất và các môn học chưa cho điểm. Chỉ ở năm lớp 4 thì các môn chủ yếu mới được đánh giá điểm số dựa trên thang điểm từ 10 là tốt nhất đến 1 là kém nhất. Kết thúc năm học này của trường Phổ thông cơ sở các em nhận được giấy giới thiệu đi học lên cao hơn, giấy này được cấp cho các em dựa trên cơ sở điểm số trung bình các môn học chính và nhận xét đánh giá của cô giáo cùng Hội đồng giáo viên nhà trường có sự tham gia của nhân viên chuyên trách của phòng giáo dục thành phố. Thông thường em nào có điểm trung bình từ 8 đến 10 thì các em có 3 khả năng chọn hình thức học lên tiếp theo, đó là các Trường Chuyên, Trường trung học cơ sở và Trung học phổ thông, em nào có điểm trung bình trên 5 đến gần 8 thì chỉ được có hai khả năng chọn giữa Trường Trung học cơ sở hay Trung học Phổ thông, các em có điểm thấp hơn thí chỉ còn một khả năng vào Trung học cơ sở, còn em nào học quá kém sẽ ở lại học lại. Nếu bố mẹ các em nào thấy giấy giới thiệu không phản ánh đúng năng lực của con mình có quyền yêu cầu lập hội đồng thẩm định lại và nhà trường bắt buộc phải tiến hành thoả mãn yêu cầu đó nhưng kinh phí phải do người yêu cầu chịu. Ngược lại. có nhiều phụ huynh sau khi cùng bàn luận với con cái với sự tư vấn của chuyên gia giáo dục, tuy nhận đựoc giới thiệu 3 khả năng nhưng họ lại không chọn khả năng cao nhất cho hướng học tiếp của con cái họ.

Ở Trường Chuyên có hai hướng cho học sinh lựa chọn tuỳ theo thiên hướng cũng như khả năng của mình, đó là hướng học nặng về các môn học Khoa học tự nhiên hay nặng về các môn Khoa học xã hội để học liên tục cho đến lớp 12, nếu họ không bị chuyền đi sang các loại trường khác do học lực hoặc do nguyện vọng suốt trong các năm học, thì phải làm một kì thi khó khăn và phối hợp với điểm số trung bình các môn học quan trọng trong hai năm cuối họ sẽ nhận được Bằng Tú tài, trong đó có gi rõ điểm trung bình cho tất cả các yếu tố tham số. Ở hai năm cuối học sinh giảm dần những buổi lên lớp tập trung, do định hướng dần họ sẽ học theo thiên hướng nghề nghiệp mà liên tục các tổ chức tư vấn cho họ, ở lớp 12 học sinh được tổ chức đến các trường đại học, thông thường là các trường Đại học Tổng hơp Universitet để tìm hiểu. Trước khi đăng kí thi Tốt nghiệp học sinh phải chỉ rõ đựoc trường Đại học hoặc nhóm trường Đại học mà họ dự định xin vào học sau khi nhận được kết quả. Việc người đi học thực hiện được nguyện vọng hay không phụ thuộc vào chất lượng của học bạ và bằng Tú tài, có thể được nhận ngay hoặc phải chở 1 vài năm.

Ở trường Trung học phổ thông học sinh chủ yếu học các môn học phân bổ đều hơn, các môn cơ bản hướng theo hướng ứng dụng hơn, tuy vây mục tiêu của học sinh cũng hướng đến bậc đại học, ai học tốt dần hướng về khoa học cơ bản có thể được chuyển sang học hệ Trường chuyên, nếu có nguyện vọng, ở năm lớp 7 hoặc lớp 9. Kết thúc lớp 9 học sinh có quyền lựa chọn hoặc là đi sang các cơ sở day nghề để sau 3 năm sẽ đi làm một nghề nào đó, hoặc đi học tiếp ở các trường Chuyên hướng nghiệp, một hình thức trường học 3 năm cho người đi học tiếp để sau khi tốt nghiệp 3 năm này học sinh sẽ đăng kí vào học tiếp ở các trường Cao đẳng hay Đại học kỉ thuật để ra trường là các Kĩ sư, phân biệt với các Trường tổng hợp Universitat nơi học sinh nhận được Diplom sau khi ra trường vì có tính Lí thuyết, nặng về nghiên cứu khoa học hơn.

Ở trường Trung hoc cơ sở hướng đi chủ yếu là dành cho người học sớm đi vào cuộc sống nên các môn học cơ bản giảm xuống tối thiểu để dành cho các môn hướng nghiệp , tuy vậy ai có thiên hướng lên đại học cũng được tạo cơ hội chuyển sang Trung học Phổ thông ở năm lớp 7. Phần lớn học sinh học Trung học cơ sỏ hết lớp 9 là đi vào các trường dạy nghề hoặc trực tiếp vào các cơ quan xí nghiệp có nhận đào tạo nghề để nhanh chóng đi vào lao động có thu nhập ngay cho mình. Trong quá trình hành nghề người ta có thể học tiếp chuyên môn của mình trong các cơ sở đào tạo thi lấy bằng Bằng nghề bậc cao để thành thợ cả hoặc đốc công hoặc để mở cơ sở tự kinh doanh, như vậy trong khi bạn bè đang lặn lội trong các trường đại học để khi ra trường bấp bênh trong tìm việc làm, thì các thợ cả được mời chào với đồng lương cao hơn hẳn, cuộc sống cá nhân ổn định rồi hoặc đã là chủ doanh nghiệp rồi.

Mỗi một huyện hoặc thành phố đếu có những trung tâm dạy nghề và văn hoá cũng như rèn luện kĩ năng mọi mặt kể cả ngoại ngữ của Nhà nước gọi là Trung tâm giáo dục nhân dân để cung cấp cho bất cứ ai muốn học thêm hoặc chuyển đổi nghề nghiệp, kinh phí có thể do nhà nước cho hoặc tự bỏ tiền túi, mục đích có thể vào đựoc các trường bậc cao nếu người học có nguyện vọng và ý chí.

Cháu sơ qua vài nét chính về cấu trúc hệ thống trường học, theo cháu nó có nhiều điểm chung hoặc tương đồng với hệ thống của Anh, Mỹ và Đức. Trong những hệ thống đào tạo này, người học có thể theo đuổi mục tiêu học tập của mình, nhưng người đào tạo là người chỉ cho họ cơ hội, để họ có thể thành công như thế nào ngay ở các cấp học, Tính liên thông của các hướng đảm bảo người học điều chỉnh sai lầm của mình hay của giáo viên đã đánh giá sai họ ngay lập tức hay ở các giai đoạn thích hợp trong suốt cuộc đời.

Thuỳ Trang trầm ngâm:

- Ở chúng ta, người ta cũng đang tiến hành phân ban trong các trường phổ thông trung học, nhưng còn nhiều điều không hợp lí. Để có một hệ thống giáo dục hoàn chỉnh hơn, có lẽ cần phải có sự thay đổi tư duy ở cấp rất cao nào đó.

- Không những thế, các phương tiện thông tin đại chúng phải tuyên truyền cho người dân về sự bình đẳng của các nghề trong xã hội khi xét về phương diện đóng góp cho xã hội hay cho chính bản thân cũng như gia đình mình theo nặng lục thực chất của mình. Không chỉ nhăm nhăm đổ lỗi cho các nhà quản lí, hiện nay để nhớ hết các tên trường Đại học ở Việt nam khó một ông Bộ trưởng nào làm được, vậy lỗi cũng nằm trong nhận thức của con người sử dụng hệ thống Giáo dục đó nữa. - Tân bổ sung thêm một ý như vậy nữa.

Lúc này mọi người đã di qua hết dốc núi và băng hết những đám ruộng lúa đầu thung lũng. Theo sau ông Ké, họ ngỡ ngàng đi giưa một bản của người Dao khá trù phú, nhà cửa đã có nhiều cái xay dựng theo lối miền xuôi và đặc biệt có một trường học nhỏ, tuy nhà cửa lớp học đơn sơ nhưng cũng có một cổng chào nhỏ ghi tên trường để phân biệt với chung quanh. Là ngày thứ 7 nen học sinh không có ở trường, bên chái nhỏ làm phòng ở của lớp học một cô gái vận quần áo nưa dân tộc nửa Kinh đứng ngơ ngác nhìn theo đoàn người, chắc đó là cô giáo. Mấy con chó thập thò trong các sân nhà sủa nhặng lên, rất nhiều người chủ yếu đàn bà trẻ con đỏ xô ra cửa nhà nhìn ngó tò mò, chắc cách ăn mặc khác thường của đoàn ông Đông làm họ lạ mắt quá. Không thú vị với tình thế như vậy, ông Đông dục mọi người đi nhanh lên.

Khi đã đi trên con đường men bên bờ suối cuối bản, nơi có nhưng đám cỏ mật xanh mướt kéo dài vào chân núi đá, trong góc xa của nó một túm mấy đứa trẻ trai gái đang túm tum quang một đống lửa nhỏ, chắc chúng là chủ nhân của đan trâu bò đang thảnh thơi gặm cỏ gần đấy. Từ phía lũ trẻ một tia khói ngoằn ngèo bốc lên đưa đi một mùi thơm ngàn ngạt, mùi của khoai nướng. Nhìn thấy đoàn người chúng chay ùa cả lại mép suối đối diện nhìn ngó bàn tán, đúa gái nhỏ nhất trong tay còn cầm theo cây gỗ nhỏ còn cháy ngi ngút khói. Thuỳ trang thân thiện vẫy tay chào chúng bằng một câu tiếng địa phương, bọn tre râm ran chào lại, chứng tỏ lớp học giữa bản của cô giáo trẻ vừa rồi rất có tác dụng. Thấy vây Tân cũng vẫy tay và chào bằng một cái giọng ồm ồm cố ý:

- Chào các cháu !

- Chào chú ạ ! Chúng đáp lại bằng tiếng phổ thông rồi cười ré lên vẻ thích thú.

Cả mấy chú cháu vui vẻ hoa tay tỏ ý tạm biệt những đứa trẻ dễ thương đó, niềm vui nho nhỏ theo họ đi băng qua hẻm núi để vao thung lũng có bản Pú oẵn. Phông cảnh ở đây không khác mấy so với những gì ông Đông hình dung qua mô tả trong nhật kí của ông Lê Huy Tự, cha của ông: những nếp nhà sàn xen nhà trệt nép trong các tán cây làm thành một bản nhỏ nằm bên bờ con suối chay ngoằn nghèo giữa nhưng dãy núi đá vôi và những cánh rừng rậm. Phia cuối thung lũng một hòn núi hơi tách ra một tí, ông Đông chắc rằng đó là núi Ca biên.

Ông Ké sau khi dẫn 3 chú cháu đến nhà Trưởng bản trình giấy giới thiệu của Tổng cục và trình bày sơ lược địa điểm mà đoàn muốn khảo sát là núi Ca biên cũng như kể lại lời mời đến nghỉ qua đêm của ông Phương cho ông già đó nghe, liền hỏi dường đi về nhà ông Phương.

Căn nhà mà họ sẽ ở lại đêm nay quả thực là to đẹp nhất bản. Đó là một khối nhà gỗ gồm hai căn nối nhau thành chữ L, từ mặt sân phải qua mấy bậc thềm mới vào được trong nhà. Nền nhà bằng đất sét trộn với tro bếp nên chặt, phẳng phiu, không khác nền láng xi măng. Chủ nhà tạo sự ấm cúng bằng cách dùng ggỗ ngăn thành các căn buồng nhỏ, chỉ gian chình là để rộng có bàn thờ cùng bọ bàn ghế để tiếp khách. Ông Phương đã tạo ra một cơ ngơi kiểu nông thôn Bắc bộ giũa vùng núi heo hút này chắc là muốn đêm cái bẳn sắc quê hương lên đây để khỏi nhớ.

Có mặt ở nhà lúc đó có bà lão người Dao chủ nhà với hai người con dâu, một đám tre con chừng 4 – 5 đứa lớn nhỏ thấy có khách lạ đứng thập thò quanh khung cử của nhà chính. Ông Ké trò chuyện một chốc với họ, thì hai người đàn bà vui vẻ chay vào trong mấy căn buồng cạnh đó hí húi dọn dẹp. Lúc sau cô trẻ hơn chay ra nắm tay Thuỳ Trang đẫn về một căn buồng nhỏ phía gần bếp ra hiệu cho biết đó là nơi nghỉ của cô khách. Hai chú cháu ông Đông cùng sẽ ở trong căn buồng to hơn cạnh đấy, chắc là của một chàng trai vắng nhà vì thấy toàn là đò đạc thanh niên treo trên vách, một cánh phản to trải chiếu đủ cho hai chú cháu nghỉ lưng. Ông Ké cũng được xếp vào một căn buồng khác ở bên căn nhà phụ.

Rửa ráy sạch sẽ xong, ông Đông bàn với hai cháu:

- Chú thấy rằng bây giờ mới bắt đầu ngả về chiều, nghĩa là chúng ta còn đủ thời gian để đi lên hang. Hay chúng ta tranh thủ đi luôn ngày hôm nay ?

Cả hai thanh niên đếu đồng ý ngay. Ông Đông liền chay xuống gặp ông Ké bàn với ông ý kiến của mình, ông già không phản đối vì ông cũng muốn xong việc ngay ngày hôm nay để ngày mai chỉ có việc trở vê nữa thôi. Vây là hộ sửa soạn gon nhẹ rồi chào bà chủ nhà lên đường hướng về núi Ca biên.

Dòng suối tuy không lớn nhưng cũng đủ cho đoàn người phải cởi giày lội sang trong sự lạnh giá của nước chảy ra từ lòng núi đá. Ông Đông không ngờ đường lên hang Thần không còn hoang vu, khó đi nữa mà khá bằng phẵng do được những người đi làm nương đi lại hàng ngày don bớt những tảng đá to hay kê những hòn đá nhỏ tạo thành bậc thang ở những lối dốc cao. Nương ngô, sắn hây các loại bầu bí, rau quả được ngưới dân chăm sóc thường xuyên rất xanh tốt, Trong một vài đám nương nằm rải rác đó bóng áo chàm của người trong bản đang thấp thoáng làm một việc gì đó, thấy đoàn người đi qua họ đều cất lời chào hỏi thân thiện pha chút tò mò vì ông Ké cũng chỉ cho họ biết là đoàn cán bộ địa chất lên thám sát hang Thần. Ông Đông càng ngạc nhiên hơn là thái độ của những người dân đó : họ không tỏ ra một tí gì về sự nghi ngại cho một đoàn người lên chốn bí hiểm hay ma quỉ gì cả. Khi lên đến của hang ông mới vỡ lẽ được: Hang thần không có vẻ gì là thần bí nữa cả, nó được con người cải tạo một cách đáng kể rồi. Khoảng đất trống trước hang được dọn phẳng cây cối tạo thành một đám cỏ với hai cây dâu da đứng chếch một bên. Nền trong của cửa hang cũng phẳng phiu như nền nhà và vương vãi than củi cháy dở, chúng tỏ người ta thi thoảng lên đây làm một việc gì đó, chắc là để vào hang lấy phân giơi vè bón ruộng hay làm thuốc nhồi vào súng kíp. Vài bãi phân trâu, bò chưa được dọn đi cho biết thi thoảng người dân có đưa trâu bò voà đây tránh mưa.

- Chúng cháu cứ tưởng sẽ đi vào chốn kì bí gì lắm không ngờ hang Thần lại thoáng đẹp như thế này. Nói xong nhận xét của mình Tân chum tay hú một tiếng rõ to vào hướng phía trong hang tối om.

- Hu…u…u. Tiếng vong sâu thẳm của lòng hang đá đáp lại nhiều lần.

- Chúng mình làm gì bây giờ ? Cán bộ Đông ! Ông già dẫn đường vừa gõ con dao đi rừng của mình vào một tảng thạch nhũ vừa có ý chờ đợi quyết định của ông Đông.

- Trước hết tôi yêu cầu bỏ lại ngoài hang những thứ không cần thiết, như thức ăn hoặc nước uống để gọn nhẹ cho việc thắt chặt, giày đi rừng và quần áo, đội mũ của áo bảo hộ lên. Cháu Trang đưa cho mọi người khẩu trang phòng độc và găng tay cao su. Chúng ta không được chủ quan sơ suất. Mọi người không quên đèn pin ở nhà chứ ?

- Không !

- Thế thì tốt. Bây giờ thì tôi đi trước, cháu Tân mang máy phát điện đi theo chú, còn hai Bác cháu Trang ở lại ngoài này cái đã, khi nào chúng tôi gọi hẵng vào !

Trang tỏ ý phản đối, nhưng ông Ké bảo ngay:

- Cán bộ Đông nói đúng đấy, vào hết một lượt là không hay đâu đó !

Cô gái tần ngần nhìn Tân cầu cứu, nhưng cậu chàng chỉ nháy nháy mắt trêu chứ không lên tiếng đồng tình mà chỉ bảo:

- Cháu đã sẵn sàng, chúng mình đi thôi chú !

Ông Đông chậm rãi soi đèn pin vào phía lòng hang, ánh sáng của cây đèn bấm chỉ đủ rọi sáng một khoảng ngắn phía trước của lòng hang rộng. Di theo lòng hang được dọn phẳng hai chú cháu đến ngang hòn đá hình ông sư thì bỗng lọt vào một khoảng trống lớn, nền đất mềm hơn bên ngoài, nhưng cũng không có nhiều nhũ đá nhỏ nhô lên như các hang núi nguyên sơ, trong khí từ những vú đá tua tủa trên nóc hang vẫn không ngừng tĩ tách giọt nước xuống nền tạo nên tiếng trầm vang trong lòng đất tối. Tiếng chân của hai chú cháu nghe rõ tiếng dội trong các ngách hang nhỏ. Áng chừng là đã đến được giữa khoảng nền trống, ông Đông bảo Tân đặt máy phát điện xuống trong khi ông cũng bỏ Balo đựng các dụng cụ năng trĩu của mình lên bề mặt một tảng đá cạnh đấy, lấy ra một chiếc chạc chống 3 chân đùng cho máy ảnh dựng đứng vũng chài trên nền đất ẩm, ông đông lấy ra hai cuộn đây điện dài có sẵn bống đèn được bọc trong chụp bảo hiểm bằng thuỷ tinh dày.

Tân nhanh nhẹn thao tác khởi động máy phát nằm trên mặt đất. Phải mấy lần giật đây thì tiếng máy nổ chay xăng mới giòn tan bật lên trong lòng hang. Tiếng máy nổ nhỏ hoá ra ầm ầm trong lòng hang núi vì tiếng vong, ánh sáng rực rõ chói loà đột ngột sáng rực khắp lòng hang. Đứng lặng quan sát góc sâu của hang, nơi mà theo mô tả trông nhật kí của ông Tự, người ta che giấu các hòn đá độc, ông Đông thấy trống trơn. Tiến thêm một quãng một cách thận trọng, ông chắc chắn rằng ai đó đã dọn sạch không còn một dấu tích gì về những hòn đá chết người đó nữa cả. Chắc người ta đã tìm cách đưa chúng ra khỏi hang rồi huỷ đi bằng một cách nào đó để chúng không còn tồn tại chất độc nữa.

Tiến về vách hang mà ông áng chùng là có dòng bút tích của cha ông, nhưng kì lạ là đòng chữ đó không có ở tất cả mọi hứơng của hang, chứng to người ta đã xoá đi rồi. Tìm mãi với cây búa và cây đền pin chiếu sát vách, ông Đông cũng tìm thấy được nơi người ta bịt kìn ngách hang dấu của, nhưng khác với trước nó được xây bằng gạch nung cứng và xi măng nguyên chất không trộn vữa, chứng tỏ người ta đã một lần phá thông lối vào ngách mà ông quan châu ngày nào đã xây, rồi lại bịt lại bằng loại vật liệu mới chắc hơn. Vẫy Tân đến bên mình, ông Đông nói:

- Với hiện trạng như thế này, theo chú, đã có người vào khám phá ngách hang giấu của sau thời gian mà ba của chú đã vào nhưng không làm gì được. Mục đích của họ là gì và hộ có cố tình hay vô tình tìm được những gì mà chú cháu phải lặn lộ đến đây, chúng mình chưa biết được, nhưng chú cũng cứ quyết định phá vách để đi vào trong đó. Ý của cháu thế nào ?

- Tất nhiên rồi ! Chú cháu mình phải đi tân cùng thôi !

- Thế thì tốt ! Bây giờ cháu trở ra gọi hai bác cháu Thuỳ Trang vào đây, cháu lấy máy ảnh và Camcorder ra chuẩn bị cho Trang chụp và quay video bắt đầu từ ngoài đó dần vào đây với nhé.

- Vâng cháu hiểu !

Trong khoảng thời gian chờ Tân dẫn mọi người vào, ông Đông bày sẵn các dụng cụ địa chất lên mặt nền hang, chiếc máy đục đá được ông nối với nguồn điện chay ro ro khi ông bấm thử để chuyển sang chế độ từ khoan sang đục phá đá.

Không thể tả hết được được sự ngạc nhiên thích thú của ông già Trưởng bản trước chiếc máy phát điện hiện đại làm lòng hang tràn ngập áng sáng rực rỡ và mùi xãng cháy hơi khen khét. Cảnh Trang liên tục quay máy thu hình với hình ảnh có ngay trên màn LCD nhỏ của máy cũng là ông thích thú không kém.

Ông Đông ,có sự trợ giúp của Tân, tiến đến vách hang xây bằng gạch. Tìm thế đứng thuận tiện, vừa có lực vừa tránh đựơc gạch đá rơi vào người, ông bất đầu đục phá vách. Hai chú cháu thay nhau được một chốc thì tạo được một lỗ thủng to, chứng tỏ họ đã đi đúng hướng. Với tiếng máy giòn giã và bụi bay mù mịt, cả 4 người phải hét to khi muốn trao đổi với nhau điều gì, ông Ké cũng xin được làm một chốc khi lỗ thủng đã rộng gần đủ cho một người chui vào. Qua khoảng trống có được ông Đông dọi đèn quan sát bên trong thì tháy trong đó lòng hang cũng được dọn khá sạch, tuy nhiên dấu vết một vài hòn cuội vẫn còn đây đó trên mặt nền, vì vậy ông Đông quyết định mở rộng lối đi vào rộng hơn nhằm tránh phải chạm vào thành hang hay đá trên mặt đất.

- Mọi người không được đến những hòn đá nằm trên mặt đất hoặc gắn trên thành hang ! Chất độc vẫn còn rất nhiều trong ngách hang nhỏ này vì vây chỉ có tôi và cháu Tân vào trong đó thôi. Cháu Tân, cháu nối dài thêm dây dẫn để chúng ta có thể cầm theo một bóng đèn theo để soi vào tận trong cùng của ngách hang. Cháu Trang và ông Ké phải cố đừng để tuột các khúc nối của dây dẫn với nhau và với máy phát, đừng để cho chú cháu tôi mất ánh sáng.

- Vâng ạ. Nhưng nhỡ máy phát điện bị ngắt do hỏng hóc…

- Không có chuyện đó đâu em ! Máy phát này là loại tốt, xác suất để đang chạy mà đột ngột hỏng là rất thấp. Với lại chúng mình đều có đèn bấm mà, sợ gì ! - Biết nguời yêu lo lắng cho mình, Tân âu yếm trấn an.

- Ông Ké ở lại ngoài này nhé, khi nào chúng tôi don sạch nền hang rồi thì hẵng vào.

Nhìn nét mặt tò mò không thoả mãn với sự phân công của mình ở ông già, ông Đông an ủi như vậy. Ông hiểu tâm trang của ông già dân tộc, vì dù sao ông ấy cũng chưa biết hết mục đích của mấy chú cháu đi vào đây, biết đâu ông ấy cho rằng họ đi đi tìm vàng bạc châu báu gì đó, nên không cho ông vào cùng để giữ bí mật hoặc độc chiếm làm của riêng. Là Trưởng bản ông cũng ít nhiều hiểu biết về những qui định pháp luật về khai thác khoáng sản cũng như những của cải tìm được, nó thưộc về Nhà nước, cá nhân không được chiếm đoạt.

Hiểu rõ tình nguyên tắc đó ngay từ đầu là phải đảm bảo tính công khai của chuyến đi, Ông Đông cho gi hình liên tục các hoạt động của mình trong hang.

Hai chú cháu đi sâu vào trong một cách thận trọng, khi đã tiến gần đến khối đá xếp lộn xộn cuối hang, họ dừng lại để tìm cách cố định bóng đèn lên một điểm nào đấy sau đó là công việc dọn sạch các vật chứng ngại vương vãi trên mặt đất.

Hai bác cháu được Tân trở ra đón vào khi ông Đông đã chuẩn bị dụng cụ đầy đủ cho công việc dọn đống đất đá mà ông biết rằng nơi đó trước đây là nơi giấu của. Chắc chắn ở đó không có tí của cải vàng bạc gì nữa, người ta đã không phải là một lần lục tung nó, nhưng hi vọng là dưới nó, tầng dưới nó có một cái gì đó như ba của ông đã cho rằng như vậy.

Dưới sự quan sát của ba người bạn, ông Đông thận trọng bê các hòn đá còn gắn với vụn vữa xây chuyển hẳn sang một bên làm lộ ra một khung nền hình lòng hộp đã bị đập vỡ nham nhở. Không có gì ở đó cả.

Không thất vọng, ông bảo 3 người tiến đến gần hơn để tập trung để ông Ké và Tân tập trung đèn pin chiếu sáng vào trong lòng hộp đá, Thuy Trang vẫn không ngừng làm nhiệm vụ quay phim của mình.

Dùng tay phải đi găng tay cao su, ông Đông nhẹ nhàng gạt lớp bụi đất trong long hộp đá, ông sung sướng phát hiện ra ngay giữa lòng nền là một khoảng đất đá và vun vữa hình chữ nhật. Tràn ngập một hi vọng mơ hồ, ông dọn sạch lòng lỗ thứ hai đó. Không có gì cả. Ai đó đã khám phả ra lòng đáy thứ hai này và đã lấy mất cái gì đó đi mất rồi.

Tân kêu lên thất vọng:

- Chúng ta đã chậm chân mất rồi !

- Chú Đông ! hay mình đục tiếp lòng hộp hoặc tìm kiếm kĩ lại chung quanh lòng hang, biết đâu vật mà chúng ta định tìm được giấu ở chỗ khác, hay vì một lí do nào đó được người khám phả ra nó giấu lại quanh đây chứ không mang theo.

Ông Đông dùng máy phá tan hộp đá lớn đến tận nền hang nhưng không có phát hiện gì mới hơn. Ông Ké và Tân lùng sục các nơi trong long hang cũng chẳng có kết quả gì ngoài mấy đầu mẫu của thước lá điếu hút dở nằm lẫn trong đất đá.

- Căn cứ vào loai thuốc lá này cháu cho rằng những người đã vào đây trước chúng ta là người Âu hoặc người ở dưới xuôi lên và họ cũng có một tri thức nào đó trong thám sát. Tân phán đoán, - Chú cháu mình hoá ra công cốc mất rồi.

Thuỳ Trang cũng tỏ ra buồn rầu:

- Chuyến đi của chúng ta kì công là vậy, tốn kém là vậy hoá ra không có tác dụng gì cả - Quay sang ông Đông, cô an ủi: Chúng cháu thì không bỏ nhiều công sức và hi vọng, nhưng chú thì chắc là buồn lắm, chúng cháu thông cảm với chú.

Nhưng cả 3 người lại không ngờ ông giáo sư lại tỏ ra rất vui vẻ:

- Sao các cháu lại cho rằng chuyến đi của chúng mình là vô ích ? Chúng mình đã đạt được mục đích rồi đấy chứ !

Tân ngạc nhiên, nhún vai ngữa hai tay chỉ về đám đất đá nổn ngang vô nghĩa trước mặt:

- Với cái kết quả như thế này mà chú lại cho là có nghĩa gì đó sao ?

- Có chứ ! Này nhé, với hiện trường này, như các cháu thấy đấy, đã có một cái gì đó dấu trong ngăn thứ hai của hộp đá. Điều đó là bằng chứng cho suy luận của Ba chú, ông Lê Huy Tự là đúng. Rõ ràng có một cái gì đó quí hơn vàng bạc châu báu được cất giữ ở đây, và theo suy luận của Ba chú, thì kẻ dấu của ở đây là Cao Biền, nếu vậy thì hắn giấu thêm ở đây không thể cái gì khác là tài liệu phong thuỷ hay phù thuỷ gì đó. Như vậy ông đã đúng, công việc của chúng ta đã đạt được một kết quả rất quan trọng : tòn tại có thực một tài liệu mà các thế hệ tổ tiên của chúng ta gọi là mật đồ Cao biền, còn nó có thật sự là bùa yểm hay chỉ là nhưng bài khấn nhảm nhí, hay đơn giản chỉ là sơ đò kiến trúc xây La thành hay không thì chỉ là thời gian đi tìm nữa mà thôi. Nhất định nếu nó không bị huỷ đi thì hiện đang nằm ở đâu đó. Quan trọng là nó có thực, các cháu hiểu chứ ? Công việc của gia tộc chú của, ông Kim, của chú và các cháu không vô nghĩa, không hoang đường, ngu muội. Theo chú thế là cũng quá đủ để khẳng định chúng mình đã thành công.

Hai người bạn trẻ hiểu được vấn đề và trở lại vui vẻ, họ hăng hái chuẩn bị đồ đạc thiết bị để trở ra trong sự ngạc nhiên của ông già dân tộc. Ông lẩm bẩm:

- Các cán bộ này lạ thật, bỏ bao nhiêu là công sức để ra về tay không mà họ vẫn vui vẻ. Cái đám này chẳng hiểu ra làm sao nữa.

Ra đến cửa hang mọi người đều ngạc nhiên vì trời đã chập choạng tối, nhìn đồng hồ, Thuỳ Trang kêu lên:

- Mới 5 giờ chiều mà sao lại tối thui vậy ?

- Chiều ở núi rừng thường tối sớm, hơn nữa hôm nay mây mù phủ kín trời như thế này thì bóng tối đổ xuống nhanh hơn đấy cô giáo ạ. Tân tỏ ra thành thạo vì đã sống mấy ngày ở đây rồi.

Phải dùng ánh sáng của đèn bấm dẫn đường, họ trở về bản Pú oẳn thì trời đã tối hẳn. Ông Phương chay ra tận ngõ đón họ và vừa làm công việc của chủ nhà xua đuổi mấy con chó xông ra cản cản chân mấy chú cháu.

- Chào Giáo sư, chào ông Ké, chào các cháu ! mọi người đã xong công việc chưa ? xong rồi hả ! Tốt quá !

Ông lão quát gọi mấy người con ra để hướng dẫn chú cháu ông Đông đi cất dọn đồ đạc và rửa ráy bụi bặm trong hang đá bám đầy trên người họ. Khi quay trở lại nhà giữa, ông Đông đã thấy ông Ké và ông chủ nhà đã ngồi chuyện trò bên bộ bàn ghế bằng gỗ nâu bóng, tren mặt bàn bày la liệt các món ăn kiểu nông thôn bắc bộ và hai chai rượu trong vắt, có lẽ là rượu gạo nấu lấy của chủ nhà.

- Mời Giáo sư ngồi, chẳng mấy khi hai ông và các cháu đến chơi nhà, tôi có mâm cơm quê núi rừng để chúng ta cùng vui. Ông ngồi đây, làm chén rượu với chúng tôi trong khi chờ hai cháu lên.

- Cám ơn ông nhiều, không có những tấm lòng hiếu khách như gia đình ông và ông Ké đây thì chúng tôi khó mà làm xong công việc. Trong cái thời cuộc sống xô bồ như bây giờ, lòng tốt của mọi người ở đây thật sự là quí hoá quá.

Ông Phương hoa tay tỏ vẻ chuyện đó đối với vùng rừng núi này không có gì là đặc biệt cả:

- Ở đâu có xấu đi cái lòng người thì đó là chuyện của người ta, chứ ở những nơi thâm sơn cùng cốc này lòng người vẫn như thế thôi. Có chăng thì có thêm đồ dùng máy móc hiện đại, chứ con người chúng tôi vẫn thật thà như đá như rừng vậy thôi, ông Ké nhỉ ?

Có lẽ đã cùng nhau uống được mấy chèn rượu rồi, nên mặt của ông già đã có tí đỏ và giọng cũng không mấy tỉnh táo:

- Người dân tộc chúng tôi cứ là tin người vậy thôi, cứ như cây rừng lặng lẽ mọc, lặng lẽ lớn chẳng đua chen ai cả. Nước suối chúng tôi uống cứ mãi trong lòng núi chảy ra, chung cho tất cả mọi người. Đất trồng cây lua cây rau còn nhiều trong sườn núi, thoả sức ai nấy làm. Đủ ăn đủ mặc đủ uống rượu mỗi tối là chúng tôi vui cái bụng rồi. Con cái chúng tôi cũng được đi học nên người nhưng chúng nó cũng ít khi về ở đây, cứ để chúng đi để chúng tôi khi nào vui là đến thăm chúng nó, để biết cái phố, cái xe rồi chúng tôi lại về với bản làng núi rừng. Tôi chẳng mong gì hơn.

Đôi tình nhân mới ngượng nghịu dắt tay nhau lên nhà trên. Tình cảm thân thiết của họ làm cho những người lớn tuổi bên bàn rượu cũng cảm thấy vui lây.

- Ngồi xuống đi hai cháu, yêu nhau cũng phải nhớ cái bụng đói nữa chứ

- Cháu chờ Trang mới lâu vậy chứ cháu cũng đói ngấu lên rồi.

Trang khẽ khàng, ý tứ:

- Bác gái và mọi người trong gia đình không ăn cùng ở đây hả bác ?

- Mọi hôm chúng tôi ăn bữa tối sớm hơn thì tất cả gia đình con cháu cùng nhau dùng bữa ở đây. Hôm nay tôi chờ khách nên không ăn cùng, bà nó và các cháu đều xong bữa cả rồi, cô giáo đừng lo.

Tuy nói vậy nhưng ông Phương vẫn quay xuống phía bếp gọi to một câu gì đó bằng tiếng Dao, hai ông bà líu ríu vài câu, rồi ông lão quay sang Trang:

- Bà nhà tôi cám ơn cô giáo, chúc cô và mọi người ăn ngon. Chốc nữa don dẹp xong bà ấy sẽ lên dùng trà cùng. Thôi mời ông, mời giáo sư, mời hai cháu, có một vài thức nhắm rượu nữa con dâu tôi sẽ mang lên sau. Xin mời cụng li. Mời.

Có lẽ Tân và Trang chưa bao giờ được dùng một bữa ăn ngon đặc biệt như tối nay. Tất cả các mòn đựoc chế biến từ thực phẩm tươi nguyên và đượm vị thịt rừng, rau củ của nương rẫy. Gạo lúa nương được xay xát bằng tay thủ công nấu lên cơn thơm dẻo và đậm đà lúa mới. Đối với mấy người đàn ông thì rượu gạo ủ kĩ của ông chủ nhà làm cho họ ngây ngất, càng uống càng ngon. Bụng đói, thức ăn ngon, không khí thân tình, hiếu khách tạo nên cảm giác siêu thoát của những người tất bật giưa sự ổn áo, căng thẳng cuộc sống như ông Đông, Tân và cả Trang nữa thấy thiên đường không xa xôi, không tưởng nữa. Đôi tình nhân lại càng thấy yêu nhau hơn.

- Tôi đã nghe ông Ké đây kể lại đôi nét về mục đích chuyến đi này của Giáo sư. Nhưng tôi muốn biết thật rõ, Giáo sư muốn tìm cái gì trong hang Thần vậy. Xin lỗi là tò mò, nhưng biết đâu tôi giúp gì được cho ông chăng ?

- Ông nghĩ là ông có thể giúp tôi được ?

Ông chủ nhà hơi say một tí, nhưng rất nghiêm túc khi nói tiếp:

- Tôi linh cảm là ông tìm cái mà tôi cũng đã biết !

Ngạc nhiên nhìn sâu vào đôi mắt lúc này đã trỏ nên đỏ rực lên vì rượu và có lẽ cả vì một ý nghĩ nghiêm trang ẩn sâu trong đó:

- Nếu ông đã nói như vậy thì tôi xin nói thật. Chúng tôi đi tìm một tài liệu cổ, mà sự tồn tại của nó cho đến nay tôi cũng chưa dám là có thật hay không.

- Phải chăng là một cuộn giấy cổ ?

- Trời ơi ! ông đã nhìn thấy nó !

Tiếng kêu ngạc nhiên sung sướng của ông Đông làm cho cả mấy người đều ngẩn mặt nhìn ông Phương chờ đợi. Ông chủ nhà lưỡng lự:

- Trước hết ông hãy nói cho tôi biết nó là cái gì ? dùng để làm gì thì tôi mới có thể cho ông biết là tôi đã thấy nó trong hoàn cảnh như thế nào. Đó là một bí mật không có lợi cho tôi.

Ông Đông kể lại vắn tắt nhưng đầy đủ lí do đi tìm „Mật đồ Cao biền „ của cha ông như thế nào, ông nhấn mạnh tính nhân văn của công việc này và khẳng định hoàn toàn không có một lợi ích riêng tư nào trong việc truy tầm này, nếu tìm được nó ông sẽ trao ngay cho hội đồng khoa học sử học Việt nam để họ có hướng xử lí khai thác có lợi nhất cho đất nứơc, dân tộc.

Suy nghĩ một lúc, sau khi uống cạn một chén rượu to, ông Phương chậm rãi:

- Nếu biết ngay mục đích của ông từ khi gặp nhau trên đỉnh dốc, thì tôi đã đỡ cho ông và mọi người một buổi khó nhọc trong hang thần rồi. Nhưng không sao ! Phải có một buổi tối như vậy này, một cuộc hội ngộ ngay trong nhà tôi và đã uống vơi hai chai rươu cùng nhau, thì sự thân tình mới cho phép tôi kể lại một bí mật của cuộc đời mình. Bí mật này tôi tưởng sẽ phải mang xuống mồ chứ nhất quyết không kể cho ai, vì khi lộ ra rất có hại cho tôi và con cháu tôi.

Tân hốt hoảng:

- Quan trọng thế ư bác ! Vây bây giờ kể ra cho chúng cháu rồi thì…

- À không sợ đến như vậy nữa đâu cháu !

- Nhưng ông vừa nói đó thôi, nếu hại đến ông như vây thì chúng tôi không ép ông nữa.- Ông Đông tỏ ý lo ngại – Chúng tôi không biết mình có đủ sức để chịu đựng được những thiệt thòi mất mát cho ông và gia đình ông nữa không đây.

- Dào ! nếu trước đây 5 – 7 năm thì tôi không sơ suất cho ông biết rằng tôi có một bí mật, chứ nói gì là kể nó ra cho bất kì ai, kể cả con cháu. Nhưng thời thế bây giờ khác rồi, tôi cũng đã già rồi chẳng còn gì để giữ nữa, các cháu di làm việc cũng không còn sợ khi phải mang lí lịch của một người ông, người cha đã từng là lính lê dương trong quân đội Pháp nữa.

- “Mình đã đoán không sai” – ông Đông thầm nghĩ.

- Tôi là người quê gốc ở Kim sơn, Ninh bình. Như các ông đã biết, đó là vùng Thiên chúa giáo toàn tòng nên gia đình tôi cũng là con chiên ngoan Đạo của Chúa và tôi lớn lên trong tiếng chuông ngân nga của Nhà thờ, của tiếng hát mừng Chúa và của Lễ hội Thiên chúa giáng sinh hàng năm. Tuy không phải là đứa trẻ được nuôi dưỡng trong nhà thờ, nhưng tôi cũng được chăm sóc như là con em của nhũng gia đình ngoan Đạo và thân cân với Đức cha. Được sự đỡ đầu của Cha, tôi tham gia phong trào Hướng đạo rồi dần dà trở thành thành viên bảo vệ Cha và Nhà thờ. Sự tin cậy đó cộng với lòng tín Chúa vô cùng làm cho tôi sung sướng và toàn tâm toàn nguyện quyết xả thân bảo vệ Chúa. Vì vậy, khi có lời kêu gọi đầu quân vào quân đội Pháp để chống Việt minh, tổ chức mà Cha gọi là tổ chức vô thần chống Chúa là tôi tình nguyện theo ngay. Tuy còn trẻ tuổi nhưng với lời giới thiệu của Cha tôi rất dược tin cẩn, không phải trực tiếp ra trận mà chỉ làm công việc tuỳ tùng trong ban chỉ huy của Tiểu đoàn. Người chỉ huy trực tiếp của tôi lúc đó là một viên quan hai, tức Trung uý Tham mưu Dumer . Ông ta là một sĩ quan Pháp lịch lãm, trí thức. Lúc không có chiến sự ông ta thích ngồi đọc sách hoặc mạn đàm với những người Pháp trí thức không ở trong quân đội. Nhiều lần tôi phải tháp tùng viên quan hai này về tuốt Hà nội để rồi ngồi chờ hàng buổi những cuộc gặp gỡ ở trong các viện nghiên cứu hay trong các nhà bảo tàng khảo cổ gì đó, Những lúc đó tôi cùng anh lính lái xe thật chẳng vui vẻ gì vì không dám đi đâu, hoặc lơ là vì ông ta rất bất chợt ra xe và rồi lại vội vã đi đến một chỗ nào đó mà ông Dumer và bạn bè thích. Đống sách mà tôi khuân vác cho ông chỉ huy mỗi khi chuyển quân thật là nhiều và cồng kềnh, vất vả. Nhưng bù lại, tôi không phải chui rúc trong lán trại, hay công sự chật chội bẩn thỉu khi đi dã ngoại. Đặc biệt là ông ta rất tin cẩn và thân thiện với tôi, vì vây tuy không phải đánh đấm tập luyện gì, tôi cũng được mang lon Cai, chỉ huy cả tiểu đội bảo vệ Tiểu đoàn bộ. Nhờ ơn Chúa mà tôi được như vậy.

Thu Đông năm 1953 binh đoàn cơ động Pháp của chúng tội bị thua trận tại Cao bằng. Trên đường rút quân về hướng Thái nguyên, tiểu đoàn chúng tôi lại bị chặn đánh tiếp nên không còn nguyên đội hình hành quân. Trung uý Dumer, hai sĩ quan Pháp khác cùng tôi và một người lính trong tiểu đội cảnh vệ cùng đi trên một chiếc xe chạy theo đường 1B đựoc một đoạn thì cũng bị chặn lại bởi du kích Việt minh. Chúng tôi bỏ xe chay trốn vào rừng, sau khi thoát khỏi truy đuổi thì chúng tôi đã lạc sâu giữa những dẫy núi đá cao ngút tầm mắt. Vốn là sĩ quan tác chiến tham mưu và là trí thức nên Trung uý Dumer có sẵn bản đồ địa hình vùng này, ba người Pháp tập trung bàn bạc hồi lâu và họ đi đến quyết định lần theo dẫy núi Cai kinh này tìm đường về vùng Bắc giang sau đó tìm cách về Hà nội. Cũng thật may mắn, anh lính cùng đi tên là Dén lại là người Mường, cho nên anh ta trở thành người phiên dịch cho mọi giao tiếp với cư dân địa phương. Vào thời đó, từ bản Pú oẳn này đi sâu vào trong nữa người Dao, người Mán vẵn còn sống theo tập tục du canh, du cư nên chưa có một bản làng cố định nào cả. Thi thoảng nhóm người chay trốn chúng tôi mới bắt gặp một vài nếp nhà sàn trong một thung lũng nhỏ nào đó, còn phần lớn người dân thiểu số ở trong những căn nhà nhỏ tản mác trên các dãy núi. Sau mấy ngày đi xuyên rừng, 5 kẻ đói khát, bẩn thỉu chúng tôi đặt chân đến đây. Ông Dumer nhìn thấy bản làng, ruộng nương và cuộc sống của cư dân ở đây có vẻ như được tổ chức tốt hơn, gần với văn minh hơn nên ông ta sợ bị người dân phát hiện và rất có thể bị tấn công. Thận trọng quan sát ông ta thấy trong chân núi đá có một chiếc hang lớn nằm khuất sâu những tán cây rừng chằng chịt dây leo. Chúng tôi thận trọng luồn rừng đến hang. Tuy hang núi rất âm u bí hiểm, rất ít người đặt chân tới, nhưng chúng tôi vẫn quyết định lấy đó làm nơi tam trú trong khi chờ người đẫn đường tìm cách tiếp cận với người dân trong bản để dò la về tình hình an toàn. Trong bộ quần áo dân tộc anh Dén đi vào bản vờ làm người đi tìm cây thuốc về chữa bệnh. Chúng tôi tạm nấp ở khoảng trống ngay cửa hang, cảnh giác sẵn sàng đối phó với những phản ứng bất lợi của dân bản khi họ phát hiện ra sự thật ở anh Dén. Gần tối chúng tôi mới nhận được ám hiệu tiếng cú rúc vọng lên từ khu rừng dưới chân núi, mãi một lúc lâu bóng anh Dén mới hiện ra trong bóng đêm, người mang lỉnh kỉnh các túi nhỏ đựng thức ăn và nước uống. Anh ta tỏ vẻ sợ sệt nhìn chung quanh của hang cũng như bóng tối lối đi sâu vào hang, thấy vậy ông Dumer và chúng tôi xúm lại vặn hỏi nguyên nhân. Anh ta kể lại lời của một ông già sống lẻ loi ở rìa bản kể về bí mật rùng rợn của hang Thần này làm tôi lạnh cả sống lưng, làm dấu thánh miệng luôn niệm cầu ơn Chúa để trấn tĩnh mà tôi vẫn không sao thoát được sự sợ hãi. Là người lính dày dạn và là người am hiểu khoa học nên ông Dumer bình tĩnh trò chuyện với hai người bạn sĩ quan đồng hương. Hồi lâu ông ta gọi hai chúng tôi lại nói rõ quyết định là chúng tôi sẽ lấy hang đá này làm nơi dừng chân một vài ngày, ông ta trấn an tôi và anh Dén về những bí ẩn của hang là không đáng ngại, ngược lại điều đó lại có lợi cho sự an toàn cho chúng tôi trong hoàn cảnh như thế này vì sẽ không có ai bén mãng lên đây cả. Ông giải thích sự huyền bí ma quỉ của hang là do có nhưng hiện tượng vật lí hay hoá học nào đấy mà người ta không biết đựoc, chưa giải thích được, chúng tôi cần thận trọng trong việc đi lại sờ mó ở đây. Tạm thời chúng tôi sẽ dựng trại ngay trong vòm cửa hang chứ khong vào sâu trong hang, tư thế sẵn sàng đối phó bằng cách tập trung thành một cụm dựa lưng vào thành hang. Đêm đó qua đi trong sự căng thẳng của cả 5 người, trời hừng sáng thì chúng tôi không thể chịu được cơn buồn ngủ nên cảm giác an toàn khiến chúng tôi đều ngủ lịm đi cho đến chiều. Sau một ngày đêm như thế chúng tôi thấy yên tâm hơn trong sinh hoạt. Ông Dumer nổi máu tò mò liền quyết định dùng đèn Pin một mình dọ dẫm đi vào trong hang sâu, là một người say mê khảo cổ và là một người lính nên ông ta rất tự tin trong việc đi vào nơi bí hiểm như thế này. Chúng tôi ngồi hút thuốc hồi họp chờ ông ta quay ra, nhưng tiếng hắng giọng của ông ta vọng ra từ bóng tối cho chúng tôi biết ông ta vẫn an toàn và không có gì là đáng sợ cả. Quay ra ông cho chúng tôi biết về những gì quan sát được trong đó, điều khiến cho ông ta quan tâm là một chiếc ngách hang bị bịt kín, trên chỗ xây đó có dòng chữ ghi tên 3 người và câu khẩu hiệu Việt minh “Kháng chiến nhất định thắng lợi”. Ông ta cho rằng, hang đá này đã từng được bộ đội Việt minh đến và sử dụng vào một việc gì đó, có lẽ là giấu một thứ gì đó bí mật trong ngách hang mà họ xay kín lại khi rời đi. Hai người Việt chúng tôi thì lấy làm sợ hãi, nhưng 3 người Pháp thì lại nói chuyên sôi nổi với nhau, tôi chỉ hiểu lờ mờ rằng, ông Dumer thuyết phục hai bạn về kế hoạch đi khám phá bí mật trong lòng hang. Sau khi thống nhất được với nhau, ông Dumer dãn theo một người Pháp và tôi đi vào lòng hang, để lại một người Pháp khác cùng với anh Dén canh gác bên ngoài. Bằng những dụng cụ nhà binh mang theo, ông Dumer hướng dẫn chúng tôi thận trong cay từng tí một để phả tường chứ không dùng bộc phá, vì sợ gây nên tiếng nổ đến tai người dân dưới bản. Tuy rất lâu nhưng an toàn, chúng tôi đã mở được lối đi vào trong, ông Dumer cùng người bạn đi vào trong, để lại tôi đứng chờ bên ngoài. Mãi lâu sau hai người vui vẻ đi ra, trên tay ông Dumer là một chiếc hộp hình ống trụ bằng đồng dài cở 40 cm, ông ta cho tôi hay đó là vật mà ông ta tìm được và ông ta nhấn mạnh rằng trong đó không phải là vàng bạc châu báu gì mà chỉ là những tờ giấy có gi Hán tự. Ở cửa hang, những tờ giấy đựoc ông ta giở ra xem xét có vẻ thích thú trước sự tò mò của chúng tôi. Trên giáy tôi không đọc được một chữ nào quen cả, nó là những chữ viết theo lối cổ, không có hình vẽ hay sơ đồ để chứng tổ chúng là tài liệu chỉ dẫn đi tìm vang bạc hay châu báu. Ông Dumer giả thích rằng ông ta cũng không đọc được tài liệu tìm được này nói gì, nhưng ông ta khẳng định đây là tài liệu rất có giá trị khảo cổ, ông ta sẽ cùng những người thông thạo hơn ở Hà nội hoặc mang về Pháp để nghiên cứu. Trong tình thế lúc đó chúng tôi nhanh chóng quên ngay việc phat hiện ra cổ vật, hiện thực hơn là chúng tôi có thể sử dung hang đá này để làm nơi tạm trú để tìm cách trốn thoát về dưới xuôi, hang Thần không còn đáng sợ nữa. Đựoc mấy ngày thì tôi bị nhiễm lạnh và bắt đầu lên cơn sốt, nằm phủ phục trong một chiếc áo đi mưa trên nền hang ẩm lạnh tôi càng ngày càng li bì vì không có lửa để sưởi cũng như thuốc để uống. Tình trạng của tôi báo hiệu khả năng sức khoẻ của những người còn lại cũng sẽ xấu đi tương tự. Ông Dumer bàn bạc với cả nhóm, và họ thống nhất phải rời chỗ này càng sớm càng tốt, nhưng mang tôi đi theo thật là không tiện cho cả tôi và mọi người, ông Dumer thuyết phục tôi và anh Dén nên tìm cách xuống ở lại trong bản, những người Pháp không thể lộ mặt được thì sẽ tiếp tục luồn rừng đi về xuôi, tuy mạo hiểm vẫn còn hơn là nằm chịu chết trong hang đá này. Sau khi giúp anh Dén đưa tôi đến rìa bản Pú oẳn, ông Dumer chia tay chúng tôi trong bóng tối nhập nhoạng, hen ngày gặp lại tại bộ chỉ huy quân đội Pháp ở Hà nội. Ngày đó không bao giờ có được nữa vì chiến tranh kết thúc sau đó một năm bằng sự thất bại hoàn toàn của quân đội viễn chinh Pháp ở Việt nam. Anh Dén tìm cách về quê, còn tôi với mặc cảm lo sợ của một người lính chống Tổ quốc, tôi giấu biến lí lịch và xây dựng cuộc đời mới ngay tại đây như các ông đã thấy đó. Không ai biết quá khứ của tôi, bí mật được ủ kín trong lòng hơn 50 năm qua để cho con cháu tôi được sống, đi học và làm việc mà không bị kì thị vì lí lịch con cháu của một tên lính nguỵ. Hôm nay tôi không còn sống được bao lâu nữa, được kể ra cho các ông tôi cũng thấy nhẹ hẵn nỗi lòng. Thôi, tôi mời các ông và hai cháu cùng với bà lão nhà tôi nâng cốc để tạ lỗi cho cái quá khứ giấu diếm của mình, tuy sống với tôi bao nhiêu năm qua với nhau nhưng bà ấy không hề biết đến tôi là ai trước khi gặp bà ấy. Tôi xin tạ lỗi. Kính Chúa lòng thành !

Ông Đông cùng mọi người cạn li rượu để tỏ rõ lòng họ không có sự khinh miệt hay kì thị với cái quá khứ tội lỗi của ông lão chủ nhà. Lịch sử trong những thời gian qua đã đi được nhưng bước thật dài để quên đi những thù hận, những chia rẽ dân tộc trong chiến tranh. Hướng đến tương lai mà sống, đó là khẩu hiệu chỉ lối cho mọi người con Đất Việt trong thiên niên kỉ mới này.

- Thế ông lão có biết về số phận của 3 người sĩ quan Pháp sau đó là như thế nào không ?

- Tôi nghe đâu họ đã an toàn tìm được cách về Hà nội, và ngay sau đó ông Dumer trở về Pháp ngay vì ông ta đã chán ngán chiến tranh nên tìm cách chay chọt để giải ngũ. Hình như ông ta về Paris học tiếp nghành khảo cổ để sau này nghiên cứu chuyên nghiệp trong lĩnh vực này.

- Thế những tài liệu tìm được trong Hang thần, ông có biết số phận của chúng như thế nào không ? – Tân và Trang sốt sắng hỏi.

Ông lão trầm ngâm, như cảm thấy có lỗi:

- Đáng lí lúc đó tôi phải đề nghị giữ lại những tài liệu đó ở lại với mình để bảo đảm sự an toàn cho nó. Nhưng tôi lại không làm như thế. Tôi nghĩ rằng tại liệu đó đã được ông Dumer mang theo về Pháp rồi, vì chỉ có ông ấy trong lúc chiến sự mà vẫn trân trọng giá trị khảo cổ của nó như vậy.

Tân quay sang ông Đông:

- Chú Huy Đông ! cháu xem ra hành trình đi tìm “ Mật đồ Cao biền” của chú cháu ta lại phải hướng đến nước Pháp mất thôi.

Ông Đông đứng lên đi về bưồng ngủ của mình trong những cái nhìn ngơ ngác của mọi người. Quay ra với cuốn sổ nhỏ cùng với cây bút ông Đông yêu cầu ông lão Phương gi rõ cho ông tên người sĩ quan, tên phiên hiệu các cấp đơn vị quân đội Pháp của ông ta, ngày giờ và các đìa danh đóng quân cũng như tham trận của họ vào trong sổ cho mình.

- Đây là những tư liệu quan trọng để lần theo đó đến gặp ông Dumer nếu ông ta còn sống, bây giờ ông ấy đã rất già rồi. Hoặc ít ra cũng biết được ông ta đã giao ống giấy cổ đó cho ai và nó đã từng được khai thác như thế nào, hiện nay nó ở đâu.

Ông tiếp:

- Bây giờ đã khuya rồi, sau một ngày làm việc đầy mêt mỏi như hôm nay, chúng ta cần phải đi nghỉ thôi. Chúng tôi cám ơn ông Phương rất nhiều, ngày mai chúng tôi sẽ trở về nhà ông Ké vì mục đích của chuyến đi đã đạt được. Chúc mọi người ngủ ngon.

Tuy nói vây nhưng khi đã nằm bên nhau trên cái giường gỗ cứng, rộng, hai chú cháu ông Đông vẫn bàn luận rất lâu với nhau về những thông tin họ nhận được hôm nay. Tân đã chìm sâu vào giấc ngủ mà ông gìa trí thức vẫn còn thức trong những ý nghĩ vui buồn lẫn lộn vì kết quả không hoàn toàn trọn vẹn.

Chương 10

Thầy và Trò

Đường về chỉ có 3 chú cháu ông Đông là đồng hành thôi, ông Ké đã đi trước từ khi còn mờ sáng. Sáng nay trong khi hai người ban tre còn đang chìm trong giấc ngủ mệt, thì ông Ké đã tìm gặp ông Đông để ý định của mình sẽ đi tách ra để ông còn ghé một vài chỗ thân quen ở bản Mường trên đường ra. Chú cháu ông Đông không càn vai trò dẫn đường của ông sẽ thong thả dậy muộn rồi đi sau không cần vội vã, đường về không còn xa lạ họ có thể có điều kiện tự mình đi như một cuộc đi chơi dã ngoại hiếm có cho cả 3 người, có mặt ông Ké cũng không ích gì.

Nhận thấy những vui buồn lẫn lộn trong thái độ trầm tư của ông Đông, hai ban trẻ bàn luận với nhau, rồi Thuỳ Trang lên tiếng:

- Chú Đông chắc không hài lòng về kết quả chuyến đi này phải không ạ

- Đâu phải vây ! Chú thấy chuyến đi này là rất thành công đấy chứ !

- Thế chú còn băn khoăn điều gì mà có vẻ trầm ngâm giữ vậy ?

Ông Đông vỗ nhẹ tay lên vai cô gái:

- Đừng bận tâm đến chú, hai cháu cứ trò chuyện với nhau đi, tâm sự cho nhau những ước mơ thầm kín của mình trong tình yêu, trong cuộc đời đi, Sắp đến các cháu phải tạm xa nhau một thời gian khá dài đấy !

- Cám ơn chú ! Chúng cháu nhờ có chú mà gặp được nhau, cũng nhờ có dịp đi cùng nhau mấy hôm nay mà chúng cháu hiểu nhau hơn để yêu nhau. Chuyện tương lai nói ngay lúc này chưa phải lúc. Chú nói thật với cháu đi chú buồn về vấn đề gì vậy ?

- Chú đâu có buồn, chú chỉ ái ngại cho những số phận con người thôi, nhiều khi thật mong manh trong cuộc đời đầy biến động này.

- Chú nói cứ như một bậc tu hành nơi của Phật vậy ! Đời là có vui có buồn, có thành công có thất bại, có sung sướng có khổ đau, đâu có ai tránh được hoàn toàn đâu chú. Chấp nhận để sống, để làm việc, để yêu thương, cháu xác định cho mình như vậy từ khi gia đình bố mẹ cháu sa vào bế tắc mà tan tác chia li.

Với một cô gái trẻ tuổi mà có những già dặn trong nhận thức như vậy ông Đông rất quí trọng, nhận thấy thái độ man mác buồn của mình có thể làm cho đôi bạn trẻ áy náy mất vui, ông liền trở lại tự nhiên hơn và muốn nói chuyện với cô giáo trẻ về những suy nghĩ nghề nghiệp tâm đắc của mình:

- Nào hai cháu, hôm qua chúng ta đã khơi mạch cho một thảo luận thú vị và bổ ích. Chú đã nghe hai cháu trình bày những lâp luận của mình, các cháu rất độc đáo trong tư duy khoa học. Rất thú vị. Còn hôm nay, chú phải thực hiện nghĩa vụ của mình một cách bình đẳng thôi. Hai cô cậu yêu đương nhau có còn tâm trí nào để nghe tôi nói không ?

Tân nắm tay Thuỳ Trang bạo dạn ôm vai người yêu:

- Cháu đã có Thuỳ Trang yêu cháu. Bây giờ chúng cháu là của nhau, là một “ quả táo” hoàn chỉnh rồi ! vấn đề là thời gian sẽ thử thách tình yêu của chúng cháu như thế nào nữa mà thôi ! Chúng cháu còn nhiều thời gian bên nhau trong cuộc đời. Còn ở bên chú trong hoàn cảnh như thế này thì chúng cháu chỉ còn hôm nay nữa mà thôi. Chú hãy nói gì đi chú !

- Kìa chú ! Nói cho chúng cháu nghe điều thú vị mà chú đang tâm đắc đi ! Chúng cháu đã sẵn sàng. - Thuỳ Trang đồng lòng với Tân.

- Hôm nay chú sẽ đưa ra một ý kiến về khả năng của nhà giáo dục tiến hành rèn luyện hình thành những phẩm chất cần thiết đảm bảo cho một con người đi đến thành công trong cuộc đời. Việt nam trong tiến trình hội nhập trở thành những nước phát triển trong thập niên đến rất cần được chuẩn bị chu đáo mọi mặt về cơ sở vật chất cũng như tinh thần cho toàn xã hội. Thật hiển nhiên ở cấp độ phát triển cao về chất lượng kinh tế, khoa học va xã hội như vậy con người vốn là chủ thể xây dựng nên nó, thụ hưởng nó và hơn thế nữa tiếp tục phát triển nó lên cấp độ cao hơn nữa cũng phải là con người đầy đủ những phẩm chất tương ứng. Xã hội loài người càng phát triển thì các họat động của toàn thể cũng như bộ phận, của tập thể cũng như của cá nhân càng được kế hoạch hóa cao hơn. Tính chất tự phát của các hoạt động càng nhanh chóng chuyển sang tinh tự giác, phát triển chủ động có hệ thống thống nhất trong tất cả các lĩnh vực chính trị xã hội cũng như kinh tế. Hơn tất cả các hoạt động khác, giáo dục con người nói chung và giáo dục nhà trường nói riêng, với vai trò quyết định cho sự tồn vong và phát triển của xã hội loài người lại càng phải mang tính kế hoạch hóa cao độ hơn rất nhiều trong sự phát triến ngày càng nhanh và mang tính toàn cầu nhiều hơn. Một nền kinh tế phát triển, một xã hội vãn minh đầy ưu việt không thể là thành quả của một chế độ xã hội chính trị có hệ thống giáo dục manh mún bảo thủ và dị biệt . Tính kế hoạch nằm trong nhận thức của hệ thống lãnh đạo chính trị về triết lí giáo dục, trong chỉ đạo thực hiện của Nhà nước, trong xây dựng và vận hành hệ thống giáo dục, trong chương trình và tài liệu đào tạo, trong phân bổ và sử dụng ngân sách dành cho giáo dục, trong công việc kiểm soát và điều chỉnh hoạt động cua hệ thống quản lí giáo dục.

- Trước hết chúng ta cần có sự xác định về đối tượng và mục tiêu của hoạt động giáo dục. Đối tượng của hoạt động giáo dục là con người nói chung, không phân biệt lứa tuổi và vị trí hoạt động trong xã hội. Tất cả mọi thành viên của xã hội để trở thành viên tích cực của nó đều là đối tượng của hoạt động giáo dục, đối tượng của môt loại hình hoạt động đạc biệt càng ngày càng được chuyên môn hoá hơn, hiện đại hơn từ chính nhu cầu tự thân bảo tồn và phát triển của chính xã hội đó. Hoạt động giáo dục bao giờ cũng là một quá trình, kết quả trên từng giai đoạn hay của cả quá trình mang tính tất yếu nhân quả hay không là phụ thuộc vào tính đúng đắn khoa học và hợp lí của chính nó, nghĩa là quá trình giáo dục của từng Quốc gia được lựa chọn, được xây dựng và được vận hành có thỏa mãn các qui luật khoa học tự nhiên cũng như xã hội hay không. Thành quả của hoạt động giáo dục là ở tương lai, nhưng lại chứa đựng hiện tại do tính kế thừa và liên thông của quá trình giáo dục. Qui luật phát triển của xã hội loài người là từ thấp đến cao, từ dị biệt đến phổ biến, từ tách biệt đến hòa đồng, trong vài thập kỉ đến với cung cách tiến bộ khoa học, công nghệ và kinh tế như hiện nay thi mức độ tích cực như thế nào trong hội nhập toàn cầu hóa là chứng thực cho một quốc gia có chính sách giáo dục phát triển đúng qui luật. Hơn nữa ,vấn đề môi trường sống đang ngày càng trở thành mối quan tâm chung hàng đầu của các dân tộc, các quốc gia. Con người giờ đây càng cảm nhận đươc sự nhỏ nhoi của mình trên con tàu Trái đất giữa Vũ trụ bao la đầy trắc trở, sức mạnh loài người chỉ có thể tồn tại và phát triển được khi cùng chung nhau giải quyết thử thách và do đó lẽ tư nhiên những phẩm chất chung sẽ được hình thành, khẳng định. Trên đường du hành cùng nhau, sự đa dạng về văn hóa, chính trị ,tôn giáo .. trong phi hành đoàn vẫn còn vì vẫn còn chủng tộc, quốc gia và khác biệt địa lí, nhưng bắt buộc phải có một số chỉ số phẩm chất chung cho tất cả phi hành gia. Nhiêm vụ của các nhà chỉ đạo hoạt động giáo dục là phải dựa vào những tiên đoán đúng đắn nhất, tầm cỡ nhất những phẩm chất cần có của con người trong tương lai trong từng cấp độ, giai đoạn để hướng muc tiêu hoạt động giao dục của quốc gia minh vào đó.

Các nghiên cứu lí luận triết học, nghiên cứu tâm lí sinh lí con người trong cac mối liên quan đa dạng, và quan trọng hơn hết là thực tế xã hội phát triển đã và đang vận động quanh ta chứng minh và đòi hỏi, chỉ ra rằng con người muốn sống thoải mái và có ích cho người thân cũng như cho xã hội cần tích hợp hợp lí 3 nhóm phẩm chất tạm phân tách một cách tương đối như sau:

- Những phẩm chất tri thức, trí tuệ,

- Những phẩm chất đạo đức, tình cảm

- Những phẩm chất khả năng thích ứng,

Những phẩm chất con người được phân chia một cách tương đối như vậy nhằm để dễ dàng định lượng đánh giá hơn, về bản chất chúng là các thuộc tính quyện chặt tương hỗ lẫn nhau tạo nên nhân cách của từng cá nhân. Bằng lươc đồ gián tiếp đơn giản hóa chúng ta dễ dàng có 3 loại chỉ số tương ứng biểu thị tiềm năng sống của từng cá nhân trong xã hội:

- Chỉ số thông minh (Inteligence Quotient) IQ

- Chỉ số tình cảm (Emotion Quotient) EQ

- Chỉ số thích ứng (Adaptation Quotient)AQ

Ở mổi cá nhân, từng ngành nghề và từng giai đoạn phát triển khác nhau của xã hội người ta có thể có sự đòi hỏi khác nhau về trị số của từng chỉ số trên. Người lãnh đạo chinh trị của từng Quốc gia khi lập kế hoạch phát triển cho đất nước hiển nhiên phải chỉ ra được muc tiêu cho hệ thống giáo dục của mình, đặt hàng cho bộ máy đó phải tạo ra đươc các sản phẩm đa dạng phù hợp với từng lĩnh vực, ngành nghề đáp ứng với nhu cầu xã hội.

Thông qua nghiên cứu khoa học chúng ta có thể đặt ra được bảng điểm đánh giá cho từng loại chỉ số trên thang bậc 100 điểm , với hệ thống tiêu chí trắc nghiệm nhà giáo dục dễ dàng hơn trong việc thực hiện nhiêm vụ của mình. Ở đây, chúng ta gọi các chỉ số là khả năng trí tuệ, khả năng sống có đạo đức và khả năng thích ứng, là nhằm nhấn mạnh khía cạnh tiềm năng của chúng. Tất nhiên, tiềm năng trước hết thuộc về bẩm sinh, thuộc về loại hình tâm sinh lí của từng cá nhân, con người luôn luôn sinh trưởng và phát triển trong xã hội vậy nên nó cũng có thể là kết quả của hoạt động giao dục và tự giáo dục hợp lí. Nhà giáo dục nhận đươc đối tượng, nhận được đơn đặt hàng từ nhà nước, từ xã hội , từ gia đình và đặc biệt là từ nguyện vọng chính đáng của chính đối tượng để có quy trình thích hợp để nâng cao giá tri các chỉ số cho từng người trong mối liên hệ biện chứng chặt chẻ với nhau. Nhưng khả năng can thiệp của hoạt động giao dục và ngay cả sự tự nguyện rèn luyện của con người không thể vượt được giơi hạn ngưỡng của mình, nhà giáo dục biết cụ thể và chính xác điêu đó để hướng nghiệp cho đối tượng giáo dục, đào tạo. Chúng ta mong muốn sự toàn diện hài hòa các phẩm chât mà xã hội đòi hỏi cho tất cả moi người, nhưng chúng ta cũng cần biết rằng, trong xã hội mỗi cá nhân chỉ có ích khi anh làm việc tốt trong vị trí của mình, viêc lựa chọn đúng đắn cho mình một nghề nghiệp là rất quan trọng, xã hội càng ngày càng nhiều nghề khác nhau, tính chuyên môn hóa ngày càng cao, đòi hỏi người hành nghề nhiều khi không cần toàn diên mới làm được. Vậy nên, nếu thường xuyên đánh giá thu nhập điểm số IQ, EQ, AQ bằng đồ thị, cả thầy và trò sẽ đánh giá đươc công việc của mình,để điều chỉnh hay để phân luồng đào tạo hướng nghiệp phù hợp cho cuộc sống lâu dài của cá nhân và xã hội tương lai. Trong tổng thể, nhà lãnh đạo chính trị có thể căn cứ kết quả điều tra rộng rãi để điều chỉnh chính sách giáo dục, cá nhân nhà quản lí nhân sự cũng dễ dàng và hiệu quả hơn trong thu nhận và sự dụng nhân công khi biết được biểu đồ trị số các chỉ số phẩm chất của nhân viên, nhưng hơn tất cả mỗi con người thông qua hiêu biết tự mình một cach khoa học hơn để lưa chon cho mình nghề nghiệp phù hợp, hoăc có kế hoạch tự rèn luyện cải tạo mình để có thể đat được cao hơn hoặc khác hơn.

Với những liệt kê như vậy, chúng ta cần nhấn mạnh rằng giá trị của các chỉ số IQ, EQ, AQ được nêu ra ở trên không thể tách biệt, độc lập trong đánh giá khả năng và nhân cách của con người, điều đó là hiển nhiên chúng ta không cần bàn cãi gì nữa. Mặt khác, ở mỗi con người các giá trị biệủ thi năng lực học hành, năng lực làm việc cũng như phẩm hạnh cũng không phải là bất biến trong suốt đơi sống của mình, mỗi một giai đoạn sinh trưởng và phát triển có thể có giá trị khác, nhưng thương co tính kế thừa liên thông, những Phương sai tính được trong thống kê không thể với biên độ quá lớn cho từng người.

Chúng ta cần phải xây dựng bảng hệ thống các câu hỏi trắc nghiệm cho từng nhóm tuổi từ bé đến trưởng thành, phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi. Bắt đầu từ năm trẻ kết thúc mẫu giáo hay nhà trẻ là 5 tuổi ta có các chỉ số phẩm chât của trẻ là IQ.c; EQ.c; AQ.c ( c = cơ sở ), những giai đoạn tiếp theo có thể được tiến hành đánh giá từng tháng một hay dài hơn là tuy theo khả năng của người làm công tác theo dõi.

Tứ các số liệu thu được trong một quảng thời gian nào đó chúng ta dễ dàng lập được các đồ thị biểu thị sự biến động của các phẩm chất năng lực của đúa trẻ. Như vậy từ những nhận xét có tính định tính người làm công tác giáo dục hướng nghiệp có được số liệu định lượng một cách khoa học để tư vấn cho trẻ, cho bố mẹ hay người nuôi dưỡng tìm biện pháp thích hợp và hiệu quả hơn trong những bước đi tiếp theo. Khi cần phải tư vấn cho đứa trẻ hướng ngiệp chon trường chuyên nghiệp, số liệu định luợng đã lưu trữ trong ngân hàng đặc biệt này là căn cứ có thuyết phục nhất để đối chiếu với yêu cầu nghề nghiệp cũng như yêu cầu của xã hội.

Ngày hôm qua cháu Trang có nói đến hiên tượng có những người học rất giỏi trong trường chuyên nghiệp, hay có những người thông minh và tốt nhưng không thành công trong cuộc đời. Tại sao vậy ? Qua những lí luận trên đây của chú chắc phần nào giúp cháu lí giải được vấn đề, đúng không nào cô giáo ?

- Vâng ! Cháu rất thú vị với cách đặt vấn đề và nguyên lí triết học giáo dục của chú trong xã hội cũng trong nhà trường. Những thắc mắc của cháu đã dược chú làm sáng tỏ. Một trong lí luận thuyết phục của chú là khả năng nhà giáo dục định lượng được những phẩm chất có tính định tính khó nắm bắt được từ trước đến nay trong hình thành nhân cách cũng như hứơng nghiệp cho học sinh, thì với cách làm này chúng ta có thể biểu diễn nó qua các giá trị định lượng. Theo cháu, đó là một bứt phả tuyệt vời trong lí luận giáo dục.

Tân thừa dịp trêu người yêu:

- Cháu cám ơn Giáo sư rất nhiều, vì bằng lí luận chú đã khai thông cho nhận thức của Trang rất có lợi cho cháu sau này…

- Anh nói gì vây ? Trang cảnh giác vặn hỏi người yêu.

- Đơn giản thôi, ngay từ bây giờ em với anh cùng nhau thảo luận để có kế hoạch rèn luyện em thích ứng với những thối hư tật xấu của anh như ăn ở luộm thuộm, bừa bộn chẳng hạn.

- Anh có mà tự kiêu ! sao không nghĩ ngược lại .

- Entropi không cho phép…

- Đừng có mà biên hộ bằng những lí thuyết Vật lí. Thực tế cuộc sống chứng tỏ rằng em phải cải tạo anh trong ăn ở, anh phải nghe lời em vì…

- Vì sao ?

- Vì em yêu anh !

- Thế thì Tiến sĩ Tân thua rồi, cũng như chú thua cô Hương Giang nhà chú từ khi đính hôn vậy.- Ông Đông xen vào một cách vui vẻ.

Anh chàng vẫn chưa chịu lùi:

- Cô Hương Giang trở về Việt nam với chú cũng như Thuỳ Trang sẽ phải sang Paris với cháu, điều đó không đủ chứng minh chú cháu mình có lợi thế hơn về tình yêu hay sao ?

Ông Đông cười to trong sự lúng túng ngượng ngừng của cô gái:

- Gớm chưa, hai anh chị đã kịp bàn bạc cho cuộc sống chung sau này rồi sao ? Thế thì chúng ta hen gặp nhau tại Paris cháu Trang nhé. Nhớ đấy, anh chị mà làm tôi đón hụt là không xong với tôi đâu !

Để chữa thẹn cho cả hai người và biết ông giáo sư này rất dễ bị cuốn hút vào các thảo luận khoa học, Tân đưa ra một vấn đề mới:

- Cháu có một số nhận xét về cách soạn sách giáo khoa cho các trường phổ thông ở nước ngoài, mà theo cháu chúng rất bổ ích cho những người làm công tác soạn sách giáo khoa ở nước ta.

Ông Đông nghe anh chàng đột ngột đưa ra một hướng thảo luận mới một cách ranh mãnh, biết ngay ý đồ của hắn:

- Này chàng trai, đừng đưa ra một miếng mồi ngon để dụ dỗ lão già này nghe. Ta không chạy theo nó lúc này nữa đâu, khi mà nhà ông Ké đã trước mặt kia rồi. Với lại chàng trai ngốc nghếch kia ơi ! Sao chúng ta không dành nó lại để cùng Thuý Trang thảo luận nó bên bờ sông Seine nhỉ, đó là món ngon cho cái cô giáo ham hiểu biết này đây. Nhất định là cháu phải dự cuộc thảo luận đó, phải không cháu Trang ?

Cô gái còn chưa biết trả lời ra sao, thì Tân đã trêu:

- Em mà không đồng ý là anh tìm người khác thế chân em đấy !

- Anh dám ? Một cái véo làm cho chàng trai kêu thét lên vì sướng hơn vì đau:

- Ái ! Anh thua rồi, chẳng dám đâu !

Niềm vui cứ vậy theo ba người về nếp nhà sàn cuối bản, nơi trên cầu thang gỗ ông bà Ké đã đứng đó chờ họ về trong nắng chiều, một biểu trưng đẹp đẽ của tình yêu sâu đậm, thuỷ chung, nhưng mộc mạc nơi rừng núi Việt nam toát ra trong dáng đứng kề vai nhau của hai vợ chồng già.

Lê Như Đồng

Thứ Hai, 11 tháng 7, 2011

Chân trời định mệnh 4

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét

Trang